Το οφθαλμικό μελάνωμα είναι ο πιο συχνός ενδοφθλάλμιος όγκος στους ενήλικες. Αναπτύσσεται σε κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη, τα μελανοκύτταρα. Η μελανίνη είναι η ουσία που προσδίδει χρώση στο δέρμα, τα μαλλιά και τα μάτια. Τα μελανοκύτταρα βρίσκονται στο χοριοειδή χιτώνα του οφθαλμού, ο οποίος αποτελεί τη μεσαία στιβάδα του οφθαλμού. Η εξωτερική επιφάνεια του οφθαλμού είναι ο σκληρός χιτώνας (η λευκή σκληρή επιφάνεια), ενώ η πιο εσωτερική στιβάδα είναι οαμφιβληστροειδής χιτώνας. Ανάμεσά τους βρίσκεται ο χοριοειδής χιτώνας, ο οποίος με τη σειρά του περιλαμβάνει επίσης το ακτινωτό σώμα και την ίριδα.  

‍

Η αιτιολογία του οφθαλμικού μελανώματος δεν είναι γνωστή. Παρά ταύτα, τα άτομα που αναπτύσσουν μελάνωμα έχουν συχνά γενετικές μεταλλάξεις. Αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης έχουν άτομα με ανοιχτόχρωμα δέρματα ή ανοιχτό χρώμα της ίριδας, άτομα με προδιάθεση να αναπτύξουν δυσπλαστικούς σπίλους του δέρματος ή άτομα με οφθαλμικές παθήσεις που προκαλούν αυξημένη εναπόθεση μελανίνης στον οφθαλμό. Άτομα με μελάνωμα του δέρματος πρέπει να εξετάζονται συστηματικά στα μάτια για έλεγχο πιθανού οφθαλμικού μελανώματος.

Μελέτες έχουν αποδείξει ότι η ηλιακή ακτινοβολία δεν παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση του οφθαλμικού μελανώματος, σε αντίθεση με το μελάνωμα του δέρματος. Συνήθως εμφανίζεται σε μεγαλύτερες ηλικίες και σχεδόν πάντα στον ένα μόνο οφθαλμό.

Συμπτώματα

Σε αρχικά στάδια της νόσου, το μελάνωμα του χοριοειδούς μπορεί να μην προκαλεί συμπτώματα. Ανάλογα επίσης με την τοποθεσία του, ποικίλλουν και τα συμπτώματα. Συνήθως ο ασθενής θα παραπονεθεί για θόλωση της όρασης ή μπορεί να παρατηρήσει στο οπτικό του πεδίο ένα σκοτεινό έλλειμμα, που μπορεί να μοιάζει με κουρτίνα. Άλλα συμπτώματα είναι η εμφάνιση μαύρων κηλίδων στο οπτικό του πεδίο ή ακόμα και η εμφάνιση φωτεινών σημείων που μοιάζουν με αστραπές.  Στην περίπτωση που το μελάνωμα εντοπιστεί στην ίριδα, θα εμφανιστεί ένα σκούρο σημείο στην επιφάνεια της ίριδας, το οποίο ο ασθενής ή οι συγγενείς του θα μπορούν να το παρατηρήσουν στον καθρέπτη.

Διάγνωση

Η διάγνωση του μελανώματος πραγματοποιείται από οφθαλμίατρο εξειδικευμένο στην οφθαλμική ογκολογία. Η διάγνωση τις περισσότερες φορές στηρίζεται στα κλινικά ευρήματα, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις χρειάζεται βιοψία για επιβεβαίωση της νόσου.

Αρχικά, πραγματοποιείται η βυθοσκόπηση, η εξέταση δηλαδή του οπίσθιου μέρους του οφθαλμού μετά τη χρήση σταγόνων που προκαλούν μυδρίαση. Απαραίτητος είναι ο έλεγχος με τον υπέρηχο, ο οποίος αφενός βοηθάει στη μέτρηση των διαστάσεων του όγκου και, αφετέρου απεικονίζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του όγκου. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται η αγγειογραφία με τη χρήση ειδικών σκιαγραφικών ουσιών.

‍

‍

Διαφορική διάγνωση

Στη διαφορική διάγνωση πρωταρχική θέση κατέχει ο σπίλος, ο οποίος είναι καλοήθης όγκος. Ο οφθαλμικός σπίλος συνήθως είναι επίπεδος και μικρός καθώς επίσης απουσιάζουν τα συνοδά κλινικά ευρήματα του κακοήθους μελανώματος. Μπορεί να παραμείνει αμετάβλητος για το υπόλοιπο της ζωής του ασθενούς, αλλά σε ένα μικρό ποσοστό μπορεί να μεταλλαχθεί σε κακοήθεια. Για το λόγο αυτό απαιτείται συστηματική παρακολούθηση των ασθενών με οφθαλμικό σπίλο εφόρου ζωής.

Στη διαφορική διάγνωση ακολουθεί η μεταστατική νόσος του οφθαλμού. Διάφοροι όγκοι σε αλλά σημεία του σώματος μπορούν να δώσουν μεταστάσεις στον οφθαλμό. Η διάγνωση αυτών είναι σημαντική για την ολιστική αντιμετώπιση των ασθενών αυτών. Ακολουθούν στη διαφορική διάγνωση άλλοι καλοήθεις όγκοι και αιμορραγικές βλάβες που μπορεί να μιμούνται κάποιο μελάνωμα.

‍

Θεραπεία

Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας σχετίζεται με την τοποθεσία και το μέγεθος του οφθαλμικού μελανώματος. Η θεραπεία είναι χειρουργική και συνίσταται στην ακτινοθεραπεία του όγκου ή στην αφαίρεση αυτού.

Ο πιο συχνός τύπος ακτινοθεραπείας στον οφθαλμό είναι η βραχυθεραπεία με τη χρήση ραδιενεργού υλικού εντοπισμένο στον οφθαλμό, το οποίο εκπέμπει ακτίνες ικανές να καταστρέψουν τα καρκινικά κύτταρα. Αυτό το είδος της ακτινοθεραπείας περιορίζεται στην περιοχή της βλάβης χωρίς να χρειάζεται το υπόλοιπο σώμα να εκτεθεί σε ακτινοβολία. Με αυτόν τον τρόπο τα προβληματικά  κύτταρα παραμένουν ανενεργά και αποτρέπεται η περαιτέρω ανάπτυξη αυτών.

Σε αυτό τον τύπο της βραχυθεραπείας, το ραδιενεργό υλικό, που είναι εμποτισμένο σε μια πλάκα χρυσού, συρράφεται στην περιοχή που βρίσκεται ο όγκος. Η πλάκα μπορεί να χρειαστεί να παραμείνει στον οφθαλμό από 3 έως 7 μέρες, ανάλογα με το μέγεθος του όγκου που πρέπει να ακτινοβοληθεί. Μετά το πέρας της θεραπείας, η πλάκα αφαιρείται και ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι του.

Τα ποσοστά επιτυχίας αυτού του χειρουργείου για τον έλεγχο του καρκίνου είναι πολύ υψηλά, τα οποία ανέρχονται έως και στο 95% ανάλογα με το μέγεθος του όγκου. Στην περίπτωση που ο όγκος είναι πολύ μεγάλος και εκτός των ορίων ασφαλείας της βραχυθεραπείας, η αφαίρεση του όγκου ενδείκνυται με άλλου είδους χειρουργική προσέγγιση.

Παρακολούθηση

Ο ασθενής μετά το χειρουργείο θα πρέπει να ελέγχεται στους οφθαλμούς συστηματικά. Επιπλέον, απαραίτητος είναι ο συστηματικός έλεγχος του υπόλοιπου σώματος για την αποφυγή μεταστατικής νόσου. Το ήπαρ είναι το όργανο του σώματος που κινδυνεύει περισσότερο για μεταστάσεις από το οφθαλμικό μελάνωμα. Για το λόγο αυτό, η λειτουργία του ήπατος ελέγχεται συστηματικά με εξετάσεις εφόρου ζωής.

Μελάνωμα Χοριοειδούς

Βραχυθεραπεία με πλάκα Ρουθινίου