Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο δεύτερος συχνότερος καρκίνος σε γυναίκες κάτω των 45 ετών, ενώ αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες παγκοσμίως, μετά τον καρκίνο του μαστού και του πνεύμονα. Κάθε χρόνο, υπολογίζεται ότι πεθαίνουν περίπου 270.000 γυναίκες παγκοσμίως, 30.000 γυναίκες σε ευρωπαϊκό επίπεδο και 550 γυναίκες στην Ελλάδα από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
Η πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας βασίζεται σε δύο κύριους άξονες:
τον εμβολιασμό έναντι του ιού HPV (πρωτογενής πρόληψη)
και την έγκαιρη ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων (δευτερογενής πρόληψη).
Ο ιός HPV και ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας σχετίζεται σε ποσοστό άνω του 95% με λοίμωξη από τον ιό Human Papillomavirus (HPV), δηλαδή τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων. Ο ιός αποτελεί βασικό αίτιο του καρκίνου, ωστόσο δεν είναι το μοναδικό. Τουλάχιστον 14 τύποι του HPV, οι οποίοι χαρακτηρίζονται «υψηλού κινδύνου», μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Άλλοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν την πρώιμη έναρξη σεξουαλικής δραστηριότητας, την ύπαρξη πολλών σεξουαλικών συντρόφων, καθώς και την ανοσοανεπάρκεια, η οποία μπορεί να σχετίζεται με λοίμωξη από HIV, προηγούμενη μεταμόσχευση ή άλλα νοσήματα του ανοσοποιητικού συστήματος.
Υπάρχουν πάνω από 200 τύποι HPV. Οι πιο ογκογόνοι είναι κυρίως οι τύποι 16 και 18. Άλλοι τύποι υψηλού κινδύνου είναι οι 31, 33, 45, 52 και 58. Η λοίμωξη από HPV είναι πολύ συχνή. Ωστόσο, μόνο η επίμονη λοίμωξη από τύπους υψηλού κινδύνου μπορεί να οδηγήσει σε προκαρκινικές αλλοιώσεις και τελικά σε καρκίνο.
Ο πιο συχνός τύπος καρκίνου του τραχήλου της μήτρας (90–95% των περιπτώσεων) είναι το επιδερμοειδές ή πλακώδες καρκίνωμα. Λιγότερο συχνό, αλλά πιο επιθετικό, είναι το αδενοκαρκίνωμα, το οποίο αποτελεί περίπου το 4–8% των περιπτώσεων και συνήθως συνοδεύεται από χειρότερη πρόγνωση.
Συμπτώματα που μπορεί να είναι ύποπτα
Μικροαιμορραγίες μετά τη σεξουαλική επαφή, αυξημένα κολπικά υγρά, αιμορραγία εκτός περιόδου και μεσοκυκλική αιμορραγία (αιμορραγία μεταξύ των περιόδων) μπορεί να αποτελούν ύποπτα συμπτώματα και χρήζουν ιατρικής αξιολόγησης.
Εμβολιασμός κατά HPV
Ο εμβολιασμός προλαμβάνει τη μόλυνση από τους σημαντικότερους ογκογόνους τύπους HPV. Το διαθέσιμο εμβόλιο στη χώρα μας είναι το Gardasil 9. Καλύπτει τους τύπους HPV 16 και 18 (υπεύθυνους για περίπου το 70% των καρκίνων τραχήλου της μήτρας), καθώς και τους τύπους 31, 33, 45, 52 και 58. Επιπλέον, καλύπτει τους τύπους 6 και 11 που σχετίζονται με τα κονδυλώματα. Εφόσον χορηγηθεί σωστά, το εμβόλιο προστατεύει από περίπου το 90% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας.
Ηλικίες εμβολιασμού 9–14 ετών: 2 δόσεις
≥15 ετών: 3 δόσεις
Συνιστάται σε κορίτσια και αγόρια, ιδανικά πριν την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας (μπορεί όμως να πραγματοποιηθεί και αργότερα).
Ανίχνευση (screening)
Στόχος είναι η έγκαιρη ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων πριν την ανάπτυξη καρκίνου.
Pap test (τεστ Παπανικολάου): Κυτταρολογικός έλεγχος τραχηλικών κυττάρων που ανιχνεύει προκαρκινικές αλλοιώσεις. Προτεινόμενος έλεγχος (Οδηγίες Κέντρου Καινοτομίας στη Γυναικολογία)
Απουσία παθολογικών ευρημάτων:
21–35 ετών: Pap test (± HPV) κάθε 1–2 χρόνια
35–65 ετών: συνδυαστικός έλεγχος (Pap + HPV) κάθε 1–2 χρόνια
65 ετών: Pap test (± HPV) κάθε 2–3 χρόνια
Σε πολλές χώρες, η πρωτογενής μέθοδος ελέγχου είναι πλέον το HPV testing, σε συνδυασμό ή και ανεξάρτητα από το Pap test.
Συμπληρωματικές εξετάσεις
Ο κολπικός ή διακολπικός υπέρηχος, αν και δεν αποτελεί μέθοδο πρόληψης, μπορεί να συμβάλει στην ανίχνευση ενδοτραχηλικών βλαβών (όπως το αδενοκαρκίνωμα), οι οποίες ενδέχεται να αναπτύσσονται εντός του τραχήλου και να μην είναι εύκολα ορατές με το Pap test.
Διαχείριση παθολογικών ευρημάτων
HPV 16/18 θετικό ή ευρήματα υψηλού κινδύνου → άμεση κολποσκόπηση
ASCUS → έλεγχος με HPV test ή κολποσκόπηση σε περίπτωση επιμονής
LSIL / HSIL → κολποσκόπηση
Αν διαγνωστεί προκαρκινική βλάβη
CIN 1 → επανέλεγχος με κολποσκόπηση (6 μήνες)
CIN 2–3 → κωνοειδής εκτομή (LEEP / conization)
Στενή παρακολούθηση με Pap test και HPV testing
Αποτελεσματικότητα πρόληψης
Ο συνδυασμός εμβολιασμού κατά HPV και τακτικού ελέγχου μπορεί να μειώσει την εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας σε ποσοστό άνω του 90%. Σε χώρες με υψηλή εμβολιαστική κάλυψη (όπως η Αυστραλία), προβλέπεται σχεδόν πλήρης εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας τις επόμενες δεκαετίες.
Η πρόληψη βασίζεται σε:
Εμβολιασμό κατά HPVΤακτικό έλεγχο (Pap test και HPV testing)
Έγκαιρη θεραπεία προκαρκινικών αλλοιώσεων
Περαιτέρω πληροφορίες ESGO / WHO www.gynecologysurgery.gr
Κέντρο Καινοτομίας στη Γυναικολογία Κλινική «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» Μονάδα Γυναικολογικής Ογκολογίας
Τμήμα Λαπαροσκοπικής Χειρουργικής
Τμήμα Ουρογυναικολογίας και Αποκατάστασης Πυελικού Εδάφους
Τμήμα Παιδικής και Εφηβικής Γυναικολογίας και Επανορθωτικής Χειρουργικής
Διεθνές Κέντρο Εκπαίδευσης στη Γυναικολογία (LiSTO Academy, Olympus Continuum)
Ιατρική Ομάδα: Α. Καβαλλάρης (Επικεφαλής), Δ. Ζυγούρης, Α. Γκουτζιούλης, Ο. Καϊάφα, Ι. Τέντας, Γ. Καρατάσιου, Π. Παπανδρέου, Σ. Κοπατσάρης, Α. Κατσάκα, Ε. Ράλλη
www.gynecologysurgery.gr
.svg)
.svg)
.svg)
