Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο δεύτερος συχνότερος καρκίνος σε γυναίκες κάτω των 45 ετών, ενώ αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες παγκοσμίως, μετά τον καρκίνο του μαστού και του πνεύμονα. Κάθε χρόνο, υπολογίζεται ότι πεθαίνουν 270.000 γυναίκες παγκοσμίως, 30.000 γυναίκες σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και 550 γυναίκες στην Ελλάδα, από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
Η πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας βασίζεται σε δύο κυρίους άξονες:
Ο εμβολιασμός έναντι του ιού HPV (πρωτογενής πρόληψη) και η έγκαιρη ανίχνευση προκαρκινικών (δευτερογενής πρόληψη) αλλοιώσεων.
Ο ιός HPV και ο καρκίνος τραχήλου μήτρας.
Ο καρκίνος τραχήλου σχετίζεται σε ποσοστό >95% με λοίμωξη από τον Human Papillomavirus (HPV), ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων. Ο ιός αποτελεί μια αιτία του καρκίνου, ωστόσο, η αιτία δεν είναι απαραίτητα μία. Τουλάχιστον 14 τύποι του HPV, οι οποίοι χαρακτηρίζονται «υψηλού κινδύνου», μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι η πρώιμη σεξουαλική δραστηριότητα, η αλλαγή πολλών σεξουαλικών συντρόφων, ανοσοποιητική ανεπάρκεια που μπορεί να εξαρτάται από μια ταυτόχρονη μόλυνση από HIV, από μια προηγούμενη μεταμόσχευση ή από μια ασθένεια που να προκαλεί ανεπάρκεια του ανοσοποιητικού συστήματος.
Υπάρχουν πάνω από 200 τύποι HPV. Οι πιο ογκογόνοι τύποι είναι κυρίως ο HPV 16 και ο HPV 18. Άλλοι τύποι υψηλού κινδύνου: 31, 33, 45, 52, 58.
Η λοίμωξη είναι πολύ συχνή, αλλά μόνο η επίμονη λοίμωξη από τύπους υψηλού κινδύνου μπορεί να οδηγήσει σε προκαρκινικές αλλοιώσεις και τελικά σε καρκίνο. O πιο συχνός καρκίνος τραχήλου μήτρας που καλύπτει το 90-95% των περιπτώσεων είναι το επιδερμοειδές ή πλακώδες καρκίνωμα. Λιγότερο συχνός, μα περισσότερο επιθετικός, είναι το αδενοκαρκίνωμα.
Αποτελεί το 4-8% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Συνήθως, έχει χειρότερη πρόγνωση από το επιδερμοειδές ή πλακώδες καρκίνωμα.
Ποια κλινικά στοιχεία είναι ύποπτα και μπορεί να κρύβουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας: Μικροαιμορραγίες μετά τη σεξουαλική επαφή, αυξημένα κολπικά υγρά, αιμορραγία εκτός περιόδου, μεσοκυκλική αιμορραγία (αιμορραγία δηλαδή ανάμεσα στις περιόδους).
Εμβολιασμός κατά HPV
Ο εμβολιασμός προλαμβάνει τη μόλυνση από τους σημαντικότερους ογκογόνους τύπους.
Το Διαθέσιμο εμβόλιο στη χώρα μας είναι το Gardasil 9.
Καλύπτει: HPV 16, 18 (υπεύθυνοι για ~70% των καρκίνων τραχήλου), HPV 31, 33, 45, 52, 58 και HPV 6, 11 (κονδυλώματα).
Το εμβόλιο, εφόσον χορηγηθεί σωστά, προστατεύει από περίπου 90% των καρκίνων του τραχήλου μήτρας.
Ηλικίες εμβολιασμού: 9-14 ετών: 2 δόσεις και ≥15 ετών: 3 δόσεις
Συνιστάται σε: κορίτσια και αγόρια, πριν την έναρξη σεξουαλικής δραστηριότητας (αλλά μπορεί να γίνει και αργότερα).
Ανίχνευση (screening)
Ο στόχος είναι η ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων πριν αναπτυχθεί καρκίνος.
Pap test (τεστ Παπανικολάου): Κυτταρολογικός έλεγχος τραχηλικών κυττάρων, δηλαδή ανιχνεύει προκαρκινικές αλλοιώσεις.
Προτεινόμενος έλεγχος (Οδηγίες του Κέντρου καινοτομίας στη Γυναικολογία)
Aπουσία παθολογικών ευρημάτων:
21-35 ετών: Pap test (+ HPV, προαιρετικά) κάθε 1-2 χρόνια
35-65 ετών: co-testing (Pap + HPV) κάθε 1-2 χρόνια
> 65 ετών: Pap test (+ HPV, προαιρετικά ) κάθε 2-3 χρόνια
Σε πολλές χώρες, η πρωτογενής μέθοδος screening είναι πλέον η ταυτόχρονη εξέταση: Pap + HPV testing.
Κολπικός ή Διακολπικός υπέρηχος: αν και δεν αποτελεί μέθοδο πρόληψης, μπορεί συμπληρωματικά να βοηθήσει στην ανίχνευση του ενδοτραχηλικού καρκίνου της μήτρας (αδενοκαρκίνωμα του τραχήλου της μήτρας). Χαρακτηριστικό αυτού του καρκίνου είναι ότι μπορεί να αναπτυχθεί ενδοτραχηλικά, δηλαδή μέσα στο σώμα του τραχήλου της μήτρας, χωρίς να είναι ορατός στην επιφάνεια του τραχήλου, αρά να μην μπορεί εύκολα να εντοπιστεί μέσω Pap test screening.
Στις περιπτώσεις παθολογικών ευρημάτων ή θετικού HPV τεστ:
HPV test 16/18 θετικό ή άλλα ευρήματα υψηλού κινδύνου, προτείνουμε άμεση Κολποσκόπηση.
ASCUS, screening με HPV testing ή κολποσκόπηση σε περίπτωση επιμονής του ASCUS.
LSIL / HSIL θετικό, προτείνουμε Κολποσκόπηση.
Αν διαγνωστεί προκαρκινική βλάβη:
- CIN 1 → επανέλεγχος με κολποσκόπηση (6μήνες)
- CIN 2–3 → κωνοειδής εκτομή (LEEP / conization)
- Στενή παρακολούθηση με Pap + HPV testing
Αποτελεσματικότητα πρόληψης: Ο συνδυασμός εμβολιασμού κατά του HPV και τακτικού screening μπορεί να μειώσει τον καρκίνο τραχήλου μήτρας κατά >90%.
Σε χώρες με υψηλή εμβολιαστική κάλυψη (π.χ. Αυστραλία), προβλέπεται σχεδόν εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μέσα στις επόμενες δεκαετίες.
Η πρόληψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας βασίζεται σε:
- HPV εμβολιασμό, 2. HPV testing / Pap test, 3. έγκαιρη θεραπεία προκαρκινικών αλλοιώσεων.
Περαιτέρω πληροφορίες: ESGO / WHO/ www.gynecologysuregry.gr
(Κέντρο καινοτομίας στη Γυναικολογία, Κλινική «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» www.gynecologysurgery.gr)
Μονάδα Γυναικολογικής Ογκολογίας, Τμήμα Λαπαροσκοπικής Χειρουργικής,
Τμήμα Ουρογυναικολογίας και Αποκατάστασης πυελικού εδάφους,
Τμήμα Παιδικής και Εφηβικής Γυναικολογίας και Επανορθωτικής Χειρουργικής,
Διεθνές Κέντρο Εκπαίδευσης στη Γυναικολογία (LiSTO Academy, Olympus Continuum)
ΙΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: Α. ΚΑΒΑΛΛΑΡΗΣ (ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ), Δ. ΖΥΓΟΥΡΗΣ,
Α. ΓΚΟΥΤΖΙΟΥΛΗΣ, Ο. ΚΑΙΑΦΑ, Ι. ΤΕΝΤΑΣ, Γ. ΚΑΡΑΤΑΣΙΟΥ,
Π. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ, Σ. ΚΟΠΑΤΣΑΡΗΣ, Α. ΚΑΤΣΑΚΑ, Ε. ΡΑΛΛΗ www.gynecologysurgery.gr ΚΛΙΝΙΚΗ «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ»
.svg)
.svg)
.svg)
