ΠΙΣΩ
Επείγουσα αγγειοπλαστική στο οξύ έμφραγμα
του μυοκαρδίου
Βλάσης Νινιός
Επεμβατικός Καρδιολόγος



Η στεφανιαία νόσος αποτελεί την σύγχρονη πανδημία η οποία ευθύνεται για το μεγαλύτερο ποσοστό των θανάτων στις χώρες του δυτικού κόσμου. Οι παράγοντες που οδηγούν στη δημιουργία στεφανιαίας νόσου είναι γνωστοί και αφορούν το κάπνισμα, την αρτηριακή υπέρταση, το σακχαρώδη διαβήτη, την παχυσαρκία, την υπερχοληστερολαιμία, το σύγχρονο αγχώδη τρόπο ζωής και βέβαια την κληρονομικότητα. Ενώ για το τελευταίο δεν μπορούν να γίνουν και πολλές θεραπευτικές παρεμβάσεις, για όλα τα υπόλοιπα είναι ξεκάθαρο ότι ευθύνεται ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης. Η πανδημία της στεφανιαίας νόσου δυστυχώς πάει χέρι – χέρι και με άλλες σύγχρονες επιδημίες, όπως η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης, τα εγκεφαλικά αγγειακά επεισόδια, η νεφρική ανεπάρκεια και η αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Η πορεία της στεφανιαίας νόσου είναι αρκετά ύπουλη και χρόνια. Ξεκινάει από την νεαρή, εφηβική ηλικία, με τη δημιουργία μικροσκοπικών αλλοιώσεων στο τοίχωμα των στεφανιαίων αρτηριών και εξελίσσεται με τη δημιουργία τελικά αθηρωματικών πλακών στο τοίχωμα του αγγείου, οι οποίες προοδευτικά μπορούν να το στενέψουν ή και να το αποφράξουν εμποδίζοντας τη ροή του αίματος στο μυοκάρδιο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εκδήλωση της νόσου με τη μορφή συμπτωμάτων που ονομάζονται στηθάγχη και η οποία εμφανίζεται συνήθως στην κόπωση.

Η πιο δραματική όμως εκδήλωση της στεφανιαίας νόσου είναι το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Αυτό οφείλεται σε αιφνίδια και απότομη απόφραξη του αυλού ενός αγγείου, με αποτέλεσμα την απότομη διακοπή της αιμάτωσης και τελικά την οξεία νέκρωση ενός τμήματος του μυοκαρδίου. Η δραματική αυτή επιπλοκή συνήθως εκδηλώνεται με έναν αιφνίδιο πόνο στο στήθος, που έχει τη μορφή της πίεσης ή του καύσου ή της σύσφιξης, με αντανάκλαση στα άνω άκρα, την πλάτη, το λαιμό ή την κοιλιά και με συνοδό εφίδρωση, ναυτία ή και εμετό. Δεν είναι σπάνια και η απότομη απώλεια των αισθήσεων. Από τη στιγμή που θα συμβεί αυτή η οξεία έμφραξη ενός στεφανιαίου αγγείου, ξεκινάει ένας αγώνας δρόμου για τον οργανισμό, ανάμεσα στις δυνάμεις που οδηγούν στη δημιουργία του θρόμβου και σε αντίπαλες δυνάμεις που αγωνίζονται να το διαλύσουν και να διανοίξουν το αγγείο. Ο χρόνος έχει πολύ μεγάλη σημασία σε αυτή τη μάχη, διότι όσο πιο σύντομα διανοιχθεί η αποφραγμένη αρτηρία τόσο μικρότερη θα είναι η νέκρωση και η συνολική βλάβη που θα υποστεί η καρδιά. Είναι, επομένως, απαραίτητη η έγκαιρη διάγνωση συμπτωμάτων που μπορεί να σημαίνουν οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου από τους ασθενείς για την έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας.

Δυστυχώς τα στατιστικά που αφορούν την έκβαση, αλλά και την αντιμετώπιση του οξέος εμφράγματος, δεν είναι ιδιαιτέρως καλά. Ένα 50% των ασθενών με οξύ έμφραγμα δυστυχώς δε φτάνουν ποτέ στο νοσοκομείο, διότι πεθαίνουν αιφνιδίως από κακοήθεις αρρυθμίες τη στιγμή του εμφράγματος. Από τους υπόλοιπους ασθενείς, ένα 20-30% φτάνει καθυστερημένα, όταν πλέον η οποιαδήποτε μορφή θεραπείας διανοίξεως του αγγείου (επαναγγείωση) δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού ο χρόνος μέσα στον οποίο είναι απαραίτητη η χορήγηση τέτοιας θεραπείας είναι το πολύ 12 ώρες.

Οι θεραπείες επαναιμάτωσης είναι δύο ειδών. Είναι η χορήγηση ενός ενδοφλεβίου θρομβολυτικού φαρμάκου, ενός φαρμάκου δηλαδή που διαλύει τους θρόμβους στον οργανισμό και με αυτό τον τρόπο βοηθάει στη διάλυση του θρόμβου που αποφράζει το στεφανιαίο αγγείο, και η θεραπεία επαναγγείωσης με τη μορφή της αγγειοπλαστικής. Στην πρώτη περίπτωση, το όφελος από τη χρήση του θρομβολυτικού φαρμάκου αντιρροπείται μερικώς από την πιθανότητα δημιουργίας σημαντικών αιμορραγιών και κυρίως τη μικρή πιθανότητα δημιουργίας εγκεφαλικής αιμορραγίας με καταστροφικές συνέπειες. Πάντως, η θρομβολυτική θεραπεία είναι μία θεραπεία που υπάρχει εδώ και περίπου 30 χρόνια και η οποία έχει σώσει πάρα πολλές ζωές στη φάση του οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου. Από την άλλη, η θεραπεία της διάνοιξης του αγγείου με τη διαδικασία της αγγειοπλαστικής, της χρήσης δηλαδή ενός μπαλονιού για τη διάνοιξη του αγγείου και της τοποθέτησης ενός μεταλλικού ελάσματος (stent) για τη διατήρηση του αποτελέσματος της διανοίξεως της αρτηρίας, είναι μία θεραπεία που εμφανίστηκε εδώ και περίπου 15-20 χρόνια και που έχει καταξιωθεί πλέον με τη διενέργεια πολλών μελετών ως τη μέθοδο εκλογής αντιμετώπισης του οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου.

Έτσι, οι συγκριτικές μελέτες έχουν δείξει ότι, ενώ η πιθανότητα θανάτου μετά από οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου με τη χρήση της θρομβόλυσης είναι περίπου 10-12%, η πιθανότητα θανάτου με τη χρήση της αγγειοπλαστικής πέφτει στο 4% περίπου. Η σημαντική αυτή βελτίωση ήταν αποτέλεσμα πολλών τεχνολογικών βελτιώσεων στο θέμα της αγγειοπλαστικής που συνέβησαν την τελευταία δεκαπενταετία, καθώς επίσης και βελτιώσεων στο θέμα της συνοδού φαρμακευτικής αγωγής για την καταπολέμηση της δημιουργίας θρόμβων εντός του οργανισμού.

Η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, αναγνωρίζοντας την πολυτιμότητα της στρατηγικής αυτής, ξεκίνησε μία διαφημιστική – ενημερωτική εκστρατεία στα πλαίσια του πανευρωπαϊκού συνεδρίου επεμβατικής καρδιολογίας τον Μάιο του 2009 στη Βαρκελώνη της Ισπανίας. Το όνομα της εκστρατείας ήταν «stent for life», δηλαδή η χρήση του stent για τη ζωή, και ο στόχος της ήταν να τονίσει την ανάγκη διενέργειας επείγουσας και ταχύτατης αγγειοπλαστικής διάνοιξης ενός αποφραγμένου αγγείου στα πλαίσια του οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου. Τονίστηκε ιδιαίτερα η ανάγκη διενέργειας αυτής της επέμβασης μέσα σε 90 λεπτά και το αργότερο μέσα σε 120 λεπτά από την άφιξη του ασθενούς στο νοσοκομείο για την επίτευξη των καλύτερων δυνατών αποτελεσμάτων. Ο στόχος της εκστρατείας είναι να κινητοποιήσει τα εθνικά συστήματα υγείας των διαφόρων Ευρωπαϊκών Χωρών στο να δημιουργήσουν ένα δίκτυο διακίνησης των ασθενών στα πλαίσια του οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου από το σημείο προ της άφιξης του ασθενούς, είτε αυτό λέγεται Κέντρο Υγείας είτε λέγεται Περιφερειακό Ιατρείο είτε λέγεται Κέντρο Πρώτων Βοηθειών, στο κέντρο που έχει οργανωμένη υποδομή αιμοδυναμικού εργαστηρίου, έτοιμο να διενεργήσει πρωτογενή αγγειοπλαστική 24 ώρες το εικοσιτετράωρο.

Ο στόχος είναι η εξάπλωση αυτής της θεραπείας σε αριθμούς άνω των 600 πρωτογενών αγγειοπλαστικών ανά 1.000.000 πληθυσμού ανά έτος. Διαπιστώθηκε, όμως, κατά τη συνεδρίαση αυτή ότι υπάρχουν τεράστιες διαφορές στη χρήση αυτής της στρατηγικής μεταξύ των διαφόρων Ευρωπαϊκών Χωρών. Έτσι, σε χώρες όπως η Δανία, η Πολωνία, η Τσεχία και η Ολλανδία, τα νούμερα είναι πολύ ψηλά, ενώ αντίθετα και δυστυχώς για εμάς, στο τέλος του σχετικού πίνακα βρίσκονται χώρες όπως η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βουλγαρία.

Έτσι, δυστυχώς και στη χώρα μας η χρήση της αγγειοπλαστικής στο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου περιορίζεται μόνο σε λίγα νοσοκομεία του Εθνικού Συστήματος Υγείας των μεγάλων πόλεων, ενώ δυστυχώς η συντριπτική πλειονότητα των Γενικών Νομαρχιακών Νοσοκομείων δε διαθέτει τέτοια υποδομή. Επιπλέον, δεν είναι αυτή τη στιγμή αναπτυγμένο στη χώρα μας ένα δίκτυο άμεσης διακίνησης και άμεσης μεταφοράς του ασθενούς από ένα νοσοκομειακό κέντρο χωρίς δυνατότητα αιμοδυναμικού εργαστηρίου προς ένα κέντρο με δυνατότητα άμεσης διενέργειας αγγειοπλαστικής κατά τη διάρκεια ενός οξέος εμφράγματος.

Ταυτόχρονα, ένας σημαντικός αριθμός ιδιωτικών κέντρων στις μεγάλες πόλεις διαθέτει αιμοδυναμικά εργαστήρια με εικοσιτετράωρη ετοιμότητα διενέργειας αγγειοπλαστικής, τα οποία όμως δεν αξιοποιούνται λόγω της μη σύνδεσής τους με το Εθνικό Σύστημα Υγείας.

Συμπερασματικά, το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου είναι μία δραματική επιπλοκή της στεφανιαίας νόσου, που δυστυχώς και πολύ συχνή είναι και αυξημένη θνητότητα και επικινδυνότητα για τον ασθενή έχει. Είναι απαραίτητη η ενημέρωση του πληθυσμού για την αναγνώριση των συμπτωμάτων του οξέος εμφράγματος και την έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας. Είναι ακόμα πιο σημαντική, όμως, η εξάπλωση και η δυνατότητα προσφοράς άμεσης διενέργειας αγγειοπλαστικής διάσωσης και διάνοιξης του στεφανιαίου αγγείου που ευθύνεται για το οξύ έμφραγμα. Η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (stent for life) έχει ως στόχο την εξάπλωση αυτής της στρατηγικής σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες και τη δυνατότητα προσφοράς πρωτογενούς αγγειοπλαστικής σε κάθε έμφραγμα του μυοκαρδίου που εμφανίζεται στο κατώφλι ενός νοσοκομείου. Η ελληνική πραγματικότητα μας κατατάσσει στις τελευταίες θέσεις του σχετικού πίνακα, που σημαίνει ότι ως κράτος έχουμε μεγάλο δρόμο να καλύψουμε προκειμένου να εξαπλωθεί μία τέτοια στρατηγική.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ