ΠΙΣΩ
Aγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο - Θεραπεία και Αποκατάσταση

Tο Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (ΑΕΕ) αποτελεί την πιο συχνή νόσο με την οποία έρχονται αντιμέτωποι οι Φυσίατροι. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία των ΗΠΑ, υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 500.000 Αμερικανοί παθαίνουν ΑΕΕ κάθε χρόνο και από αυτούς περίπου 150.000 πεθαίνουν μέσα στον πρώτο μήνα, κατατάσσοντας έτσι το ΑΕΕ στην τρίτη αιτία θανάτου στο γενικό πληθυσμό και στην πρώτη σε άτομα ηλικίας άνω των 75 . Σύμφωνα με τα παραπάνω στοιχεία, περίπου 2.000.000 ασθενείς που έχουν επιβιώσει από ΑΕΕ εμφανίζουν ποικίλα ελλείμματα και ανικανότητες.

Tο AEE περιγράφεται ως μία κατάσταση με μοναδικό επιδημιολογικό προφίλ, με υψηλούς δείκτες θνητότητας και με σημαντικό βαθμό υπολειπόμενης ανικανότητας σε ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών που επιβιώνουν.

Ο στόχος της αποκατάστασης είναι να επαναφέρει την καλύτερη φυσική λειτουργία σε κοινωνικό, ψυχολογικό και επαγγελματικό επίπεδο, ώστε να επιτρέψει στον ασθενή να επανενταχθεί ως παραγωγικό μέλος της κοινωνίας. H αποκατάσταση των ημιπληγικών έχει ως σκοπό την εκπαίδευση του ασθενούς, έτσι ώστε να αντιμετωπίζει τη ζωή του με τους περιορισμούς που έχει ως συνέπεια η βλάβη του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος.

Η βασική βλάβη σε ΑΕΕ είναι ο θάνατος των νευρικών κυττάρων. Η εξέλιξη της βλάβης μπορεί να απεικονιστεί, να εκτιμηθεί και να τροποποιηθεί με τη βοήθεια των σύγχρονων τεχνολογιών και θεραπειών που εφαρμόζονται. Όλα αυτά όμως έχουν μικρή αξία για τον ασθενή και τους συγγενείς του, οι οποίοι έχουν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της βλάβης των νευρικών κυττάρων: νευρολογικό έλλειμμα, λειτουργική ανικανότητα και συνεπώς εξάρτηση του ασθενούς από το περιβάλλον του και μείωση της ποιότητας ζωής του.

Τα νευρολογικά ελλείμματα επηρεάζουν τη λειτουργικότητα των ασθενών σε διαφορετικό βαθμό κάθε φορά. Η επίδραση που έχουν στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, όπως επίσης και στις ανώτερες λειτουργίες, προκαλούν σημαντικό βαθμό αναπηρίας. Δεν είναι απόλυτη η σύνδεση της νευρολογικής βλάβης και του λειτουργικού ελλείμματος του ασθενούς. Επίσης η λειτουργική αποκατάσταση δεν είναι επακόλουθο της νευρολογικής επανανεύρωσης. Νευρολογική αποκατάσταση σημαίνει ‘μετρήσιμες' αλλαγές στην παθολογία του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος, ενώ λειτουργική ανάρρωση του ασθενούς σημαίνει λειτουργική επανένταξή του σε μετακινήσεις, σε καθημερινές ψυχαγωγικές, προσωπικές, επαγγελματικές δραστηριότητες, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει νευρολογική αποκατάσταση.

Ένας ασθενής για να ενταχθεί σε πρόγραμμα αποκατάστασης μετά από ΑΕΕ πρέπει να ικανοποιούνται τα παρακάτω κριτήρια:

1. Σταθερή νευρολογική εικόνα

2. Σημαντικό νευρολογικό έλλειμμα

3. Αναγνωρισμένη ανικανότητα που να επηρεάζει τουλάχιστον δύο παράγοντες από τους παρακάτω:

  • Κινητικότητα
  • Προσωπική περιποίηση
  • Επικοινωνία
  • Ελεγχος ούρων ή κοπράνων
  • Κατάποση

4. Επαρκή αντίληψη για να μπορέσει να εκπαιδευτεί

5. Ικανοποιητική επικοινωνία για να μπορέσει να συμμετάσχει στη θεραπεία

6. Φυσική κατάσταση τέτοια που να μπορεί να αντεπεξέλθει στην κινητοποίηση

7. Ρεαλιστικοί θεραπευτικοί στόχοι

Το πρόγραμμα αποκατάστασης των ασθενών με Α.Ε.Ε. στηρίζεται σε πέντε άξονες:

1. Πρόληψη, αναγνώριση και αντιμετώπιση των συνοδών ιατρικών προβλημάτων ή επιπλοκών που παρουσιάζονται

2. Εκπαίδευση με στόχο τη μέγιστη λειτουργική ανεξαρτησία του ασθενούς

3. Διευκόλυνση της αντιμετώπισης των ψυχολογικών και κοινωνικών προβλημάτων του ασθενούς και των οικείων

4. Προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης, συμπεριλαμβάνοντας την επιστροφή στο σπίτι και στην οικογένεια, όπως επίσης συμμετοχή σε ψυχαγωγικές και επαγγελματικές δραστηριότητες

5. Βελτίωση της ποιότητας ζωής

Σύμφωνα με αυτούς τους άξονες οργανώνεται και εκτελείται το πρόγραμμα αποκατάστασης για κάθε ασθενή ανάλογα με τα ελλείμματά του, τις ικανότητές του, την ιατρική και φυσική του κατάσταση. Σημαντικό ρόλο στο πρόγραμμα αποκατάστασης παίζει η θέληση του ασθενούς και οι ανάγκες του.

Οι βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν ένα πρόγραμμα αποκατάστασης είναι οι ακόλουθες:

1. Πολλοί ασθενείς παρουσιάζουν ποικίλα ιατρικά προβλήματα. Η ανάγκη ενός ιατρού στην ομάδα είναι επιβεβλημένη, καθώς εκτός από την αντιμετώπιση των ιατρικών προβλημάτων μπορεί να βοηθήσει στην πρόγνωση και την τοποθέτηση εφικτών στόχων για το πρόγραμμα αποκατάστασης

2. Τα ποικίλα προβλήματα των ασθενών επιβάλλουν την ενεργή συμμετοχή ομάδας θεραπευτών. Ο κάθε θεραπευτής πρέπει να κάνει τη δική του εκτίμηση και να ενημερώνει την ομάδα για την εξέλιξη του ασθενούς με σκοπό να οργανώνεται η συνέχεια της θεραπείας

3. Κάθε θεραπευτής πρέπει να γνωρίζει όλες τις πιθανές παρεμβάσεις που μπορεί να κάνει μέσα στην ειδικότητά του

4. Οι παρεμβάσεις πρέπει να κατευθύνονται σε συγκεκριμένους στόχους που μπορεί να είναι είτε βραχύχρονοι (εβδομάδας) είτε μακρόχρονοι (εξιτηρίου)

5. Υπάρχουν στοιχεία από έρευνες ότι η πρώιμη έναρξη του προγράμματος βελτιώνει το αποτέλεσμα, ενώ αντίθετα εάν καθυστερήσει η έναρξη του προγράμματος ανεπιθύμητες επιπλοκές μπορεί να επέλθουν (κατακλίσεις, συγκάμψεις, έκτοπες οστεοποιήσεις)

6. Η θεραπεία πρέπει να κατευθύνεται στην ανάκτηση συγκεκριμένων δεξιοτήτων του ασθενούς και στην αποκατάσταση της λειτουργικότητάς του. Η έντασή της πρέπει να είναι επαρκής, ώστε να βοηθάει την απόκτηση ικανοτήτων

7. Μετά την εισαγωγή του ασθενούς στο πρόγραμμα αποκατάστασης γίνεται μία αρχική εκτίμηση της διάρκειάς του, η οποία μπορεί να τροποποιηθεί ανάλογα με τις ανάγκες του

8. Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες είναι ιδιαίτερα σημαντικοί. Η συμμετοχή της οικογένειας στο σχεδιασμό του προγράμματος και στην έξοδο από το νοσοκομείο είναι ιδιαίτερα σημαντική

9. Εκπαίδευση του ασθενούς και των συγγενών για τις συνέπειες του ΑΕΕ και τους τρόπους μείωσης των παραγόντων κινδύνου. Παράλληλα είναι σημαντική η υιοθέτηση μεθόδων και συμπεριφορών που μεγιστοποιούν τη λειτουργική ανεξαρτησία

10. Η αποκατάσταση απαιτεί λειτουργική προσέγγιση. Εάν τα ελλείμματα δεν μπορούν να τροποποιηθούν τότε ο ασθενής θα πρέπει να εκπαιδευτεί για να βρει εναλλακτικούς τρόπους λειτουργίας, έτσι ώστε να επιτευχθεί το καλύτερο λειτουργικό αποτέλεσμα

11. Ο ασθενής που συμμετέχει σε πρόγραμμα αποκατάστασης θεωρητικά προετοιμάζεται για την επιστροφή στο σπίτι και την κοινωνία. Το πρόγραμμα αποκατάστασης θα πρέπει να θεωρείται από τον ασθενή ως η έναρξη μιας νέας ζωής, όπου θα πρέπει να βρει τη θέση του στην οικογένειά του και στην κοινωνία.

Σημαντικό πρώτο βήμα στην αποκατάσταση των ασθενών είναι η τοποθέτηση ρεαλιστικών, πρακτικών και εφικτών στόχων, που θα τεθούν από την ομάδα αποκατάστασης σε συνεργασία με τον ασθενή και την οικογένειά του.

Εκμάθηση και Προσαρμογή
Μεγάλο τμήμα της αποκατάστασης των ασθενών με ΑΕΕ βασίζεται στη θεωρία της εκμάθησης που υποστηρίζει ότι ο ασθενής θα ανακτήσει παλιές δεξιότητες ή θα αντιρροπίσει τα νέα ελλείμματα με λογικό και συνδυασμένο τρόπο μετά την εκπαίδευση και την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Προγράμματα αποκατάστασης συνήθως χρησιμοποιούν δραστηριότητες επίτευξης μικρών βημάτων με διαβαθμισμένη δυσκολία. Σταδιακά ο ασθενής εκπαιδεύεται να συμμετέχει περισσότερο στις δραστηριότητές του και μειώνεται η φροντίδα που του παρέχεται. Η συχνή επανάληψη και υποστήριξη κατά την εκτέλεση των δεξιοτήτων, η συνεχής επαναβεβαίωση για την ικανότητα επίτευξης του στόχου, άμεση καθοδήγηση και εκπαίδευση κατά την εκτέλεση των δραστηριοτήτων αποτελεί το μέσο της καθοδήγησης των δεξιοτήτων του ασθενούς. Η αποκατάσταση έχει περιγραφεί ως “σχεδιασμένη μείωση υποστήριξης”.

Θεραπευτικό περιβάλλον
Εκτός από τη θεραπευτική παρέμβαση, μεγάλη σημασία έχει επίσης και ο τόπος διαβίωσης του ασθενούς. Το περιβάλλον μέσα στο οποίο πραγματοποιείται το πρόγραμμα αποκατάστασης πρέπει να προάγει την εκμάθηση, την πρακτική εφαρμογή και την πρόοδο. Είναι πολύ σημαντικό για τον ασθενή με ΑΕΕ να αποφεύγονται εξωτερικά ερεθίσματα που αποσπούν την προσοχή του, έτσι ώστε να μπορεί να συγκεντρώνεται στη θεραπεία. Σε οργανωμένα κέντρα αποκατάστασης για την καλύτερη εκπαίδευση των ασθενών υπάρχουν ειδικοί τροποποιημένοι χώροι, όπως κουζίνα, γραφείο, τεχνικά εργαστήρια, που σκοπό έχουν την πρακτική επανάληψη των δεξιοτήτων που μαθαίνει ο ασθενής και την καλύτερη εκπαίδευσή του.

Χρόνος Θεραπείας
Δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί ο χρόνος της θεραπείας που χρειάζεται ο ασθενής. Η χρονική διάρκεια του προγράμματος εξαρτάται από τη γενική κατάσταση του ασθενούς, τα ιατρικά του προβλήματα, την έκταση της βλάβης, την ηλικία, ακόμα και από τη διάθεσή του. Η συχνότητα, η ένταση και ο βαθμός της κινητοποίησης εξαρτώνται σημαντικά από αυτούς τους παράγοντες.

Σημείο-κλειδί του προγράμματος αποκατάστασης είναι ο συντονισμένος και σχεδιασμένος τρόπος παρέμβασης. Σε ασθενείς που παρακολουθούν πρόγραμμα αποκατάστασης επιτυγχάνεται ταχύτερα ικανοποιητική λειτουργική επανένταξη στο περιβάλλον τους, βελτιώνεται η κοινωνικοποίησή τους και αυξάνεται το προσδόκιμο επιβίωσής τους.

Όπως παρουσιάστηκε στη μελέτη για ΑΕΕ της Κοπεγχάγης (Co-penhagen Stroke Study), οι 3 από τους 4 ασθενείς με ΑΕΕ που επιβιώνουν παρουσιάζουν δυσκολίες στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Ο μέσος χρόνος αποκατάστασης είναι περίπου 2 μήνες για τα ελαφρά ΑΕΕ μέχρι 5 μήνες για τα πιο σοβαρά. Eπίσης, η λειτουργική αποκατάσταση των ασθενών προηγείται της νευρολογικής περίπου 2 εβδομάδες.

Στα δύο χρόνια που λειτουργεί το τμήμα αποκατάστασης στην Κλινική «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» έχουν νοσηλευτεί 24 ασθενείς με ΑΕΕ με μέσο χρόνο νοσηλείας 60 ημέρες και μέσο χρόνο αποκατάστασης 24 ημέρες.

Αυτή τη στιγμή στην Κλινική «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» λειτουργεί πρόγραμμα ερεθισμάτων (οπτικών, ακουστικών και οσφρητικών) σύμφωνα με το πρόγραμμα Snoozel (Stimulation Program) για ασθενείς που δεν επικοινωνούν με το περιβάλλον με στόχο την επίτευξη και καθιέρωση της επικοινωνίας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ