ΠΙΣΩ
Η αρθρίτιδα και οι ρευματισμοί δεν αποτελούν μυστήριο
 Πέντε κλασσικά ρευματολογικά συμπτώματα αποκρυπτογραφούνται.  
Βλάσης Κοντογιάννης
Ρευματολόγος

Τα ρευματικά νοσήματα χαρακτηρίζονται από ποικιλία κλινικών εκδηλώσεων. Πρόκειται για συστηματικά νοσήματα που μπορεί να προσβάλουν, εκτός από τις αρθρώσεις, πολλά διαφορετικά συστήματα και όργανα του σώματος. Συχνά τα συμπτώματα είναι ασαφή, μη ειδικά και η ερμηνεία τους μπορεί να είναι δύσκολη, απαιτώντας προσοχή στη λεπτομέρεια, συνεκτίμηση με το ιστορικό, άλλα συμπτώματα και εργαστηριακές/απεικονιστικές εξετάσεις. Παρακάτω αρουσιάζονται πέντε κλασσικά σημεία/συμπτώματα που αποτελούν συχνά πηγή παρεξηγήσεων και παρερμηνειών, ακόμα και μεταξύ του ιατρικού κόσμου, και που δικαιολογούν παραπομπή για ρευματολογική εκτίμηση.

1. Αρθρίτιδα

Ως αρθρίτιδα ορίζεται η φλεγμονή των αρθρώσεων και χαρακτηρίζεται από πρήξιμο, θερμότητα, πόνο και δυσλειτουργία. Ο μυοσκελετικός πόνος δεν είναι πάντα αρθρίτιδα, αφού μπορεί να προέρχεται από τους μύες, τους τένοντες, τα νεύρα ή τα ίδια τα οστά και να μην αφορά καθόλου τις αρθρώσεις. Υπάρχουν πολλές δεκάδες διαφορετικοί τύποι αρθρίτιδας, κάθε μια με διαφορετικά χαρακτηριστικά σε ό,τι αφορά τον αριθμό ή το μέγεθος των προσβεβλημένων αρθρώσεων, τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τη συνύπαρξη μεταβολικών ή ορμονικών διαταραχών (π.χ. αυξημένο ουρικό οξύ, υπερπαραθυρεοειδισμός), τη βλάβη που μπορεί να προκαλείται στις αρθρώσεις, τη συμμετοχή οργάνων από άλλα συστήματα του οργανισμού.
 

2. Παραμόρφωση των αρθρώσεων 

Πολύ συχνά, κατά τη λήψη του ιστορικού, ο ασθενής αναφέρει ότι κάποιος από τους γονείς ή παππούδες του έπασχαν από «παραμορφωτική» αρθρίτιδα.
Ο όρος αυτός δεν αποτελεί διάγνωση, είναι περιγραφικός και αφορά πολλές ρευματοπάθειες. Πολλοί ασθενείς, συχνότερα γυναίκες, έχουν παραμόρφωση των αρθρώσεων, όπως στη φωτογραφία, ακόμα και πριν από τα 40 τους. Υπεύθυνη είναι μια κατάσταση που λέγεται οστεοαρθρίτιδα, μια εκφυλιστική (λόγω φθοράς του αρθρικού χόνδρου με την πάροδο της ηλικίας) πάθηση των αρθρώσεων, που μπορεί να παραμορφώνει τις μικρές αρθρώσεις των δακτύλων, όμως αυτό δεν είναι αποτέλεσμα φλεγμονής, αλλά μιας πολύ αργής, σταδιακής εκφύλισης του αρθρικού χόνδρου, με αποτέλεσμα σχηματισμό οστεοφύτων και σε πολύ προχωρημένη ηλικία. Διαφορετική είναι η παραμόρφωση που προκαλείται από φλεγμονώδεις παθήσεις, όπως η ρευματοειδής και η ψωριασική αρθρίτιδα ή η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, στις οποίες η χρόνια φλεγμονή διαβρώνει τα δομικά στοιχεία της άρθρωσης, προκαλώντας καταστροφή και πιθανώς αναπηρία, αν δε χορηγηθεί θεραπεία εγκαίρως. Είναι σημαντικό ο γιατρός να ενημερώνει τους ασθενείς για την ακριβή διάγνωση και τις επιπτώσεις της.
 

3. Φαινόμενο Raynaud

Το φαινόμενο Raynaud είναι η αλλαγή της χροιάς του δέρματος των δακτύλων (τμήματος ή ολόκληρου, ενός ή περισσότερων δακτύλων, χεριών ή ποδιών), λόγω σύσπασης των τριχοειδών αγγείων μετά από έκθεση στο ψύχος. Τυπικά, το δέρμα αρχικά γίνεται άσπρο ή ωχρό, στη συνέχεια γίνεται κυανό και τελικά ερυθρό, καθώς επιστρέφει η αιμάτωση. Το φαινόμενο Raynaud δεν αποτελεί ασθένεια ή ʽσύνδρομοʼ, αλλά χαρακτηρίζεται ως σύμπτωμα, όπως π.χ. ο πονοκέφαλος. Τις περισσότερες φορές είναι ιδιοπαθές, δηλαδή παρουσιάζεται σε κατά τα άλλα υγιή άτομα, χωρίς να υφίσταται κάποιο νόσημα. Πιστεύεται ότι μια στις τέσσερις γυναίκες μπορεί να το εμφανίσουν σε κάποια περίοδο της ζωής τους και είναι κατά κανόνα ιδιοπαθές. Το φαινόμενο Raynaud, ωστόσο, μπορεί να εμφανιστεί στα πλαίσια ρευματικών νοσημάτων, κάποτε πολύ σοβαρών, όπως το σκληρόδερμα, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος ή η δερματομυοσίτιδα.
Σε αυτή την περίπτωση, συνήθως συνυπάρχουν και άλλα συμπτώματα, ενώ ειδικές εξετάσεις μπορεί να οδηγήσουν στη διάγνωση του υποκείμενου νοσήματος. Η εμφάνιση σε νεαρή ηλικία έχει γενικά καλύτερη πρόγνωση, ενώ όταν εμφανίζεται σε μεγάλες ηλικίες πρέπει να ληφθεί υπόψη η περίπτωση αιματολογικού νοσήματος.
 

4. Εξάνθημα προσώπου τύπου πεταλούδας

Πρόκειται για ένα από τα κλασσικότερα συμπτώματα του συστηματικού ερυθηματώδους λύκου που είναι αντικείμενο πολλών παρερμηνειών. Αν και είναι τόσο γνωστή και συζητημένη εκδήλωση, στην πραγματικότητα δεν είναι τόσο συχνή και αφορά ίσως μόνο το 15% των ασθενών με συστηματικό λύκο. Είναι επίπεδο ή επηρμένο, εμφανίζεται στα μάγουλα, τη ράχη της μύτης (αλλά όχι τη ρινοπαρειακή αύλακα), το μέτωπο και την περιοχή του γενείου, είναι μόνιμο και έντονα φωτοευαίσθητο. Πρόκειται για εξάνθημα οξέως δερματικού λύκου και συνήθως η ασθενής είναι αρκετά άρρωστη, παρουσιάζοντας και άλλα συμπτώματα της νόσου, και αποτελεί λόγο άμεσης ρευματολογικής εκτίμησης. Κυριότερες αιτίες διαφοροδιαγνωστικών προβλημάτων είναι ερύθημα προσώπου ιδιοσυγκρασικό, αγγειοκινητικό (σωματική άσκηση, στρες), λήψη φαρμάκων. Κάθε εξάνθημα ʽτύπου πεταλούδαςʼ στο πρόσωπο δεν είναι κατʼ ανάγκη λύκος.
 

5. Φλεγμονώδης οσφυαλγία

Η οσφυαλγία είναι μια από τις συχνότερες αιτίες επίσκεψης στο γιατρό. Υπάρχουν δύο τύποι: η μηχανική που οφείλεται σε μηχανικά αίτια (κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου, μυϊκός σπασμός, οστεόφυτα, πίεση νευρικής ρίζας, φθορά των σπονδύλων). Ο μηχανικός πόνος επιδεινώνεται με τις κινήσεις ή προκαλείται από αυτές και βελτιώνεται με την ανάπαυση. Συνήθως, έχει διάρκεια που δεν υπερβαίνει τις λίγες εβδομάδες και μπορεί να αφορά όλες τις ηλικίες.

Ο φλεγμονώδης πόνος αφορά νέους ασθενείς, 18-35 ετών, κυρίως άνδρες. Είναι χρόνιος, δεν έχει συγκεκριμένο εκλυτικό αίτιο, επιδεινώνεται με την ανάπαυση ή μετά τον ύπνο και βελτιώνεται σημαντικά με την κίνηση ή τη λήψη αντιφλεγμονώδους. Η παρουσία φλεγμονώδους πόνου, ιδιαίτερα σε νεαρούς ασθενείς, πρέπει να εκτιμηθεί και να αξιολογηθεί γρήγορα, γιατί μπορεί να οφείλεται σε μια σπονδυλαρθρίτιδα, όπως η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της οποίας είναι κρίσιμες για την πορεία της νόσου.

Οι άλλοτε σκοτεινές ή ασαφείς πτυχές των ρευματικών νοσημάτων έχουν πλέον αποκρυπτογραφηθεί και ταξινομηθεί από τησύγχρονη ρευματολογία, προς όφελος της έγκαιρης διάγνωσης και της αποτελεσματικότερης θεραπείας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ