ΠΙΣΩ
Παχυσαρκία: μια χρόνια νόσος που αφαιρεί χρόνια
Τεύχος 26
Παχυσαρκία: μια χρόνια νόσος που αφαιρεί χρόνια
Δρ. Ηλίας Κων. Σδράλης
Στρατιωτικός Ιατρός
Χειρουργός - ATLSFacs
Υπ. Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών
Advanced Trauma Life Support (A.T.L.S.) Facs
Επιμελητής Χειρουργικής Κλινικής 424 Γ.Σ.Ν.Ε. Χειρουργική Παχυσαρκίας - Λαπαροσκοπική (SILS) Χειρουργική

Οι κοινωνικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια, έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον χαρακτηριζόμενο από καθιστική ζωή και δίαιτα πλούσια σε θερμιδική ενέργεια και λίπη. Τις τελευταίες δεκαετίες, ο αριθμός των παχυσάρκων ατόμων έχει αυξηθεί σε επίπεδα συναγερμού. Προσβάλλει εκατομμύρια ανθρώπων παγκοσμίως. Στην Ελλάδα υπολογίζεται ο πληθυσμός παχυσάρκων ατόμων περίπου στις 300.000. Ας φανταστούμε μία μεγάλη πόλη κατοικούμενη αποκλειστικά από παχύσαρκους.

Ως παχυσαρκία ορίζεται η αύξηση της ποσότητας του λίπους στο σώμα. Πού οφείλεται; Γενετικά αίτια διακρίνουν τους σχετιζόμενους παχύσαρκους σε 4 κατηγορίες έκφρασης της παχυσαρκίας. Διαιτητικοί παράγοντες και φυσική δραστηριότητα, πολιτισμός και κοινωνία στην κυριολεξία «ζωγραφίζουν» πάνω στο ανθρώπινο σώμα. Άλλοι παράγοντες, όπως κάπνισμα, αλκοόλ, χρήση φαρμάκων (αντικαταθλιπτικά, αντιψυχωσικά, κορτικοειδή), ενδοκρινολογικά νοσήματα (CushingS., υποθυρεοειδισμός κλπ.), αυξάνουν τον κίνδυνο παχυσαρκίας, καθώς και συνοδών νοσημάτων, όπως αρτηριακή υπέρταση, φλεβική ανεπάρκεια, καρδιακή δυσλειτουργία, Μεταβολικό Σύνδρομο, Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου ΙΙ, δυσλιπιδαιμία, μυοσκελετικά προβλήματα, αναπνευστικά και γαστρεντερικά νοσήματα, χολολιθίαση, παγκρεατίτιδα, καρκινογένεση, σεξουαλική δυσλειτουργία κ.ά.

Η βαρύτητα της παχυσαρκίας εκτιμάται με ακρίβεια, όχι με το βάρος από μόνο του, αλλά με τη σχέση βάρους - ύψους. Ο δείκτης μάζας σώματος (Body Mass Index, BMI, kg/m2) σε φυσιολογικά άτομα υπολογίζεται περίπου 20-25kg/m2. Όταν ο ΒΜΙ είναι ?35 kg/m2, η παχυσαρκία ονομάζεται κλινικά σοβαρή ή νοσογόνος και αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος εμφάνισης συνοδών της παχυσαρκίας νοσημάτων, που υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής και οδηγούν νωρίτερα στο θάνατο.

Παρά την αναγνώριση του ΒΜΙ ως υπολογιστικής τεχνικής, υπάρχει και άλλος παράγοντας που φαίνεται πλέον να προσδιορίζει καλύτερα την πιθανότητα εμφάνισης συνοδών της παχυσαρκίας νοσημάτων. Πρόκειται για την κατανομή του «παραπανίσιου» ή αλλιώς υπερβάλλοντος λίπους. Η κεντρική ή κοιλιακή παχυσαρκία σχετίζεται σαφώς με την ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσημάτων, υπέρτασης και σακχαρώδη διαβήτη μη ινσουλινο-εξαρτώμενου. Η περίμετρος μέσης (ΠΜ) αντιστοιχεί και σε ανάλογο κίνδυνο.
 

Κίνδυνος ανάπτυξης σχετιζόμενων 
με την παχυσαρκία νοσημάτων

  Αυξημένος Σημαντικά αυξημένος
Άντρες (ΠΜ) >=94 εκ >=102 εκ
Γυναίκες (ΠΜ) >=80 εκ >=88 εκ

 

Τα τελευταία χρόνια, γίνεται προσπάθεια ενημέρωσης του κοινού και υιοθέτησης υποθερμιδικής δίαιτας και άσκησης, με ανεπαρκή όμως αποτελέσματα στο επίπεδο της νοσογόνου παχυσαρκίας, γεγονός που καθιστά τη χειρουργική ως τη μόνη αποτελεσματική θεραπεία προς το παρόν.

Η χειρουργική της παχυσαρκίας έχει αυξηθεί λογαριθμικά, υποσχόμενη σημαντική απώλεια βάρους σε σύντομο διάστημα, διατήρησή της σε βάθος χρόνου, βελτίωση των συνοδών νοσημάτων, έως και πλήρη ίαση ορισμένων, και γενικότερα βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Τα κριτήρια της χειρουργικής παχυσαρκίας έχουν καθοριστεί από το National Institute of Health (USA) και είναι τα ακόλουθα:

Ενδείξεις για χειρουργική αντιμετώπιση της κλινικά σοβαρής παχυσαρκίας:

  • BMI (Kg/m2) ?40 ή
  • BMI (Kg/m2) ?35 σε ασθενείς με συνοδά νοσήματα της παχυσαρκίας, όπως σοβαρή αποφρακτική άπνοια στον ύπνο, σακχαρώδη διαβήτη ή μυοκαρδιοπάθεια απότοκο της παχυσαρκίας, κ.ά.


Εξαιρούνται από τη χειρουργική της παχυσαρκίας άτομα με παθολογικές καταστάσεις που αυξάνουν τον περιεγχειρητικό κίνδυνο σε μη αποδεκτά επίπεδα, ή με σοβαρές ψυχο-νοητικές διαταραχές και επηρεασμένη αντιληπτική ικανότητα.

Η παχυσαρκία είναι πολυπαραγοντική νόσος. Στη Βαριατρική χειρουργική, προκειμένου να παρέχονται ασφαλή αποτελέσματα, απαιτούνται:

  • Προσεκτική ενημέρωση υποψηφίου
  • Επιλογή του καταλληλότερου τύπου χειρουργικής επέμβασης
  • Χειρουργική γνώση, εμπειρία
  • Μετεγχειρητική διαχείριση, μακρόχρονη παρακολούθηση
  • Συντονισμένη προσέγγιση πολλών ιατρικών ειδικοτήτων


Έχουν αναπτυχθεί πολλές τεχνικές στο πέρασμα του χρόνου (κάποιες, όπως οι γαστροπλαστικές, έχουν εγκαταλειφθεί λόγω αποτυχίας διατήρησης της απώλειας βάρους) με βάση τη φιλοσοφία δράσης. Έτσι, μιλάμε για περιοριστικού και δυσαπορροφητικού τύπου σύγχρονες επεμβάσεις παχυσαρκίας.

Οι περιοριστικές επεμβάσεις με το μηχανισμό «λειτουργίας» τους είναι:

  • Ρυθμιζόμενος γαστρικός ιμάντας (πρώιμος κορεσμός)
  • Επιμήκης γαστρεκτομή (πρώιμος κορεσμός, μείωση της όρεξης, ανορεξία, αλλαγές στην έκκριση γαστρεντερικών ορμονών και προώθηση άπεπτης τροφής στο έντερο)


Οι δυσαπορροφητικές επεμβάσεις είναι:

  • Γαστρική παράκαμψη (Bypass) (πρώιμος κορεσμός, ανορεξία, αλλαγές στην έκκριση γαστρεντερικών ορμονών, λόγω παράκαμψης του περιφερικού στομάχου και της αρχικής μοίρας της νήστιδας, DumpingS., ενεργοποίηση μηχανισμών που προκαλούν ανορεξία: αύξηση εντερικής νεογλυκογένεσης, ελαττωμένη σύζευξη χολικών αλάτων με ελεύθερα λιπαρά οξέα, αλλαγές στη μικροβιακή χλωρίδα του εντέρου)
  • Χολοπαγκρεατικές εκτροπές (ό,τι και το Bypass δυσαπορρόφηση λίπους και συμπλόκων υδατανθράκων)


Η μέση τιμή της απώλειας του υπερβάλλοντος βάρους για το γαστρικό ιμάντα και την επιμήκη γαστρεκτομή είναι 40-55% στα έξι χρόνια, 50-60% για τις γαστρικές παρακάμψεις στα δεκαπέντε χρόνια και 65-80% για τους διάφορους τύπους χολοπαγκρεατικών εκτροπών στα είκοσι χρόνια. Το προαναφερόμενο χαμηλό ποσοστό του γαστρικού ιμάντα και της επιμήκους γαστρεκτομής οφείλεται, κυρίως, στη λανθασμένη επιλογή ασθενών, μη πληρούντων των κριτηρίων καταλληλότητας.

Τα ποσοστά περιεγχειρητικής θνητότητας είναι πολύ μικρά. Στην αύξηση θνητότητας συμβάλλει η περιορισμένη εμπειρία του χειρουργού, η προχωρημένη ηλικία μετά συνοδών νοσημάτων, το ανδρικό φύλο και το μέγεθος της παχυσαρκίας (ΒΜΙ>50kg/m2).

Είναι σαφές ότι δεν υπάρχει εγχείρηση που να επιτυγχάνει την άριστη απώλεια βάρους και σίγουρη ίαση ή βελτίωση συνοδών νοσημάτων χωρίς προσαρμογή του ασθενούς στις νέες διαιτητικές συμπεριφορές και χωρίς κανένα κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών.

Είναι απαραίτητη η εξατομικευμένη επιλογή του τύπου επέμβασης, μετά από μελέτη κάθε υποψηφίου, με σκοπό το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και με τους λιγότερους κινδύνους. Υπάρχει και προτείνεται συγκεκριμένος αλγόριθμος ορθής επιλογής σωστής επέμβασης, με βάση πολλές παραμέτρους (συνοδά, συνήθειες, ΒΜΙ, κ.ά.). ΠΡΟΣΟΧΗ!: Δεν ενδείκνυται για όλους η ίδια επέμβαση! Ενημερωθείτε ΣΩΣΤΑ από το Χειρουργό Παχυσαρκίας!

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ