ΠΙΣΩ
Editorial
Τεύχος 45
Editorial

Σεμινάριο Ηγεσίας

Το Σάββατο 13 Απριλίου, η Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης οργάνωσε στην Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου ένα «Σεμινάριο Ηγεσίας», όπου πήραν μέρος διάφοροι ομιλητές. Ανάμεσα σ’ αυτούς και ο Διευθυντής της Κλινικής μας, κ. Δημοσθένης Κατσάρκας. Την ομιλία του στο σεμινάριο ηγεσίας παραθέτουμε αυτούσια παρακάτω:


Κύριε Πρόεδρε, σας ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση να πάρω μέρος κι εγώ στο Σεμινάριο Ηγεσίας που οργανώσατε. Εντυπωσιασμένος όμως από το υψηλό επίπεδο του Σεμιναρίου, αλλά και τις θαυμάσιες ομιλίες που προηγήθηκαν, ανεβαίνω στο βήμα με πολύ δισταγμό. Έρχονται στη σκέψη μου κάποιοι στίχοι του Μανόλη Αναγνωστάκη, που κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά πριν από πέντε περίπου δεκαετίες, σε κείνα τα ντροπιασμένα χρόνια της Χούντας, και που θεωρήθηκαν τότε ως η πρώτη αντιστασιακή εκδήλωση του κόσμου της διανόησης στο καθεστώς των Συνταγματαρχών. Ακούστε τους στίχους:



“ Το θέμα είναι τώρα τι λες.
Καλά φάγαμε, καλά ήπιαμε.
Καλά τη φέραμε 
τη ζωή μας 
ως εδώ.
Μικροζημιές 
και μικροκέρδη 
συμψηφίζοντας.
Το θέμα είναι τώρα τι λες.”

 

Κυρίες και Κύριοι,

Μιλώντας για ηγέτη εννοούμε εκείνον που προπορεύεται, που καθοδηγεί, που κατευθύνει. Έτσι τουλάχιστον ισχυρίζονται τα λεξικά και οι εγκυκλοπαίδειες. Προσωπικά όμως, βρίσκω πολύ πετυχημένο και τον ορισμό που συνάντησα σε κάποιο αμερικάνικο κείμενο, όπου πολύ απλά και εκφραστικά διατυπώνεται η άποψη: «Leader is one who knows the way, goes the way and shows the way». Ηγέτης είν’ εκείνος που ξέρει τον δρόμο, διανύει τον δρόμο και δείχνει τον δρόμο. Πολύ απλά και πολύ ξεκάθαρα.

Πριν προχωρήσω παρακάτω, λοιπόν, θέλω να διατυπώσω τρεις σύντομες παρατηρήσεις. Η πρώτη παρατήρησή μου ότι ζούμε σε εποχή που, δυστυχώς, δεν υπάρχουν πια μεγάλοι ηγέτες. Στον αιώνα που διατρέχουμε, αν εξαιρέσει κανείς τον Barack Obama στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Angela Merkel στη Γερμανία, διερωτώμαι αν θα μείνουν στην παγκόσμια μνήμη άλλα ονόματα ηγετών που έγραψαν ιστορία. Ένα φαινόμενο αυτό, η απουσία μεγάλων ηγετών, που δημιουργεί βαθύτατο προβληματισμό.

Η δεύτερη παρατήρησή μου είναι ότι οι μεγάλοι ηγέτες δεν γίνονται, αλλά γεννιούνται. Είναι εκείνοι που κατά την πολύ πετυχημένη έκφραση του Γεωργίου Παπανδρέου «έχουν επί του μετώπου των την σφραγίδα της δωρεάς», οπωσδήποτε και αν θέλει κανείς αυτό να το μεταφράσει. Είναι εκείνοι που ξεχωρίζουν, εκείνοι που πρωτοπορούν, εκείνοι που τους έχει σημαδέψει η μοίρα τους ή ο Θεός, ό,τι προτιμάτε. Τυπική περίπτωση ο Nelson Mandela, ένας απ’ τους μεγαλύτερους ηγέτες του εικοστού αιώνα. Ο άνθρωπος που κατόρθωσε το ακατόρθωτο: να περάσει η ηγεσία της Νότιας Αφρικής απ’ τη μικρή μειοψηφία των λευκών τυράννων στη μεγάλη πλειοψηφία των μαύρων αποκλήρων, χωρίς να ανοίξει μύτη – ένα ηγετικό επίτευγμα τεραστίου βεληνεκούς.

Η τρίτη παρατήρησή μου ότι, ενώ η εποχή μας στερείται ηγετών, εν τούτοις βρίθει ηγετίσκων, αν μου επιτρέπεται ο νεολογισμός. Μόνο να μετρήσει κανείς πόσα κόμματα ξεφυτρώνουν στη χώρα μας κάθε τόσο εν’ όψει εκλογών, καταλαβαίνει τι γίνεται στην εποχή μας. Καλύτερα όμως να μην το σχολιάσω αυτό παραπέρα.

Τώρα, αν με ρωτούσε κάποιος ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά ενός ηγέτη, εγώ θα επεσήμανα κυρίως τέσσερα, αν και υπάρχουν και πολλά άλλα δευτερεύοντα. 

Το πρώτο είναι το όραμα. Θα θυμάστε σίγουρα όλοι σας τον μεγάλο εκείνο άνθρωπο, τον Martin Luther King, έναν ηγέτη μεγάλου διαμετρήματος, που αν και έφυγε απ’ τη ζωή βίαια σε ηλικία 39 χρόνων μόνο, άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια του στην εξέλιξη της ανθρωπότητας. Kαι θα θυμάστε ακόμη ότι έμεινε στην ιστορία εκείνη η ομιλία που είχε εκφωνήσει το 1963, όπου επανερχόταν η φράση «I have a dream». Ένα όραμα, που ήταν αποφασισμένος να το πραγματοποιήσει όσο μπορούσε και που πραγματικά άλλαξε την πορεία της ανθρωπότητας. 

Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι αυτό που θα το πω εγώ η ακτινοβολία. Δηλαδή, η δυνατότητα να μεταδίδει το όραμά του σε κάποιους άλλους, να τους επηρεάζει, να τους εμπνέει και να τους συμπαρασύρει στην επίτευξη του στόχου. Γιατί βέβαια υπήρξαν πολλοί ηγέτες στην ιστορία, που παρέσυραν κάποιους σ’ έναν δρόμο που τους οδήγησε στο αδιέξοδο, για να μάθουν κάποτε, σύμφωνα με τους στίχους του Γιώργου Σεφέρη, που γράφει για τον Τεύκρο ή τον Αίαντα ή τον Πρίαμο ή την Εκάβη ότι, κάποια στιγμή μετά τον Τρωικό πόλεμο, διαπιστώνουν πως τόσος πόνος, τόση ζωή, πήγαν στην άβυσσο, για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη. 

Το τρίτο χαρακτηριστικό είναι ο δυναμισμός. Ένας δυναμισμός που συμπαρασύρει, συνεπαίρνει και οδηγεί πολλούς άλλοτε στην επιτυχία και άλλοτε στην καταστροφή. Ποιος δεν θυμάται εκείνο το απίθανο τραγούδι του Frank Sinatra, που έγινε τόσο γνωστό με τον τίτλο «My way», όπου ο μεγάλος αυτός καλλιτέχνης αναφέρει: «Σε κάποιες στιγμές δάγκασα μεγαλύτερη ποσότητα απ’ όση μπορούσα να μασήσω» (I bit off more than I could chew). Μια έκφραση που δίνει το μέτρο της υπερβολής που διακρίνει συχνά τους ηγέτες. Για να καταλήξει, προσπαθώντας να δικαιολογήσει τον εαυτό του, ότι πάντως I did it my way. 

Το τέταρτο και τελευταίο χαρακτηριστικό είναι το ήθος. Και μιλώντας για ήθος, εννοώ την ποιότητα του χαρακτήρα, που προϋποθέτει αξιοπρέπεια, σεβασμό, ανθρωπιά. Σας θυμίζω ότι χωρίς αυτό το τελευταίο, μεγάλοι ηγέτες θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν και ορισμένοι άνθρωποι που άφησαν ανεξίτηλα τα ίχνη τους στην ιστορία, όχι για τα υψηλά επιτεύγματά τους, όσο για την καταστροφή που προκάλεσαν. Ας θυμηθούμε στον εικοστό αιώνα τον Αδόλφο Χίτλερ απ’ τη μια μεριά ή τον Ιωσήφ Στάλιν απ’ την άλλη, που και οι δυο ηγήθηκαν αλλά προς την καταστροφή, έτσι ώστε να πληρώσει η ανθρωπότητα το πέρασμά τους απ’ τη ζωή και την ηγεσία με εκατομμύρια τσακισμένους και εξοντωμένους ανθρώπους και στη μία περίπτωση και στην άλλη. 

Και έρχομαι στο κυρίως θέμα μου, που είναι «Η ανάπτυξη ενός μεγάλου ιδιωτικού νοσηλευτικού ιδρύματος». Θα θυμίσω, καταρχήν, ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες, μια χώρα που τη θεωρούμε τη Μέκκα του Καπιταλισμού, τα μεγαλύτερα Νοσοκομεία (αυτά όπου σπεύδουν πολύ συχνά με πολύ ενθουσιασμό Έλληνες ασθενείς) είναι κυριότατα ιδιωτικά. Προσέξτε όμως. Είναι ιδιωτικά, αλλά μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι κερδίζουν μεν κολοσσιαία ποσά, που όμως δεν πηγαίνουν σε τσέπες ιδιωτών. Ή επανέρχονται στα Νοσοκομεία για τη συνεχή ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό τους, ή δαπανώνται στην κολοσσιαίας κλίμακας έρευνα που γίνεται στην Αμερική για τη θεραπεία του καρκίνου. 

Στον τόπο το δικό μας, όπου γενικά οι έννοιες είναι αμφίβολες και επαμφοτερίζουσες, υπάρχουν πολλοί που το κέρδος στην ιδιωτική ιατρική το εξισώνουν με το κέρδος στην οποιαδήποτε επιχειρηματική δραστηριότητα. Αυτό είναι λάθος πέρα για πέρα. Ασφαλώς, το κέρδος γενικά στις επιχειρήσεις είναι και θεμιτό και επιθυμητό. Δεν μπορεί όμως αυτό να προκύπτει για πλουτισμό ιδιωτών με εμπόρευμα (αυτό σε εισαγωγικά) τον ανθρώπινο πόνο. Εδώ τα πράγματα διαφέρουν. Μπαίνουμε σ’ έναν τομέα, όπου χρειάζεται λεπτότητα, σεμνότητα και συναισθηματική συμμετοχή. 

Η Κλινική «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ», που λειτουργεί εδώ και σαράντα τέσσερα χρόνια, στηρίχτηκε ακόμη απ’ τον σχεδιασμό της πάνω σε δύο φράσεις – συνθήματα, που εκφράζουν όλη τη φιλοσοφία μας. Η πρώτη φράση: «Επ’ ωφελείη των καμνόντων», δηλαδή «προς όφελος των ασθενών». Η φράση είναι παρμένη απ’ τον όρκο του Ιπποκράτη, που δυστυχώς στις μέρες μας γίνεται όλο και πιο ξεχασμένος. Να θυμηθούμε μόνο μια φράση που αναφέρει και να σκεφτούμε αν αυτή αποτελεί σήμερα τον κανόνα στο επάγγελμά μας. Σας θυμίζω «αγνώς και οσίως διατηρήσω βίον τον εμόν και τέχνην την εμήν». Δεν θα το σχολιάσω περισσότερο. 

Η δεύτερη φράση είναι παρμένη από την Επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Κορινθίους, όπου εκφράζεται ένα μεγάλο ιδανικό: «νυνί δε μένει πίστις, ελπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα. μείζων δε τούτων η αγάπη». Αν η προσφορά υπηρεσιών υγείας δεν στηρίζεται στη συναισθηματική συμμετοχή του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού στην ταλαιπωρία του πάσχοντος, το πρόβλημα είναι ήδη μπροστά μας. Και αυτό το καταλάβαμε, το διαπιστώσαμε και προσπαθήσαμε να το αντιμετωπίσουμε στον «ΑΓΙΟ ΛΟΥΚΑ» όσο γινόταν καλύτερα. 

Δεν θα ισχυριστώ ότι καταφέραμε το αδύνατο. Θα πω, όμως, ότι προσπαθήσαμε και ομολογώ ότι τα αποτελέσματα δεν με απογοητεύουν. Προσπαθήσαμε, δηλαδή, να συστρατευθούμε με το προσωπικό μας σε ένα δόσιμο φροντίδας, αγάπης και ανθρωπιάς για τους άρρωστους ανθρώπους που έρχονται στην πόρτα μας. 

Για να γίνει όμως αυτό πραγματικότητα, χρειάστηκε να κινητοποιηθεί όχι μόνο η προσωπική αυτοπειθαρχία μας, αλλά και η προσπάθεια διδασκαλίας και μεταδόσεως προς όλους τους εμπλεκομένους συνεργάτες μας της μέγιστης αλήθειας, ότι υπηρετούμε ένα μεγάλο ιδανικό: τον πάσχοντα άνθρωπο. Μεγάλο παράδειγμα και οδηγός μας, όπως άλλωστε περιγράφεται στα Ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης, ο Ιησούς Χριστός. Εκείνος που ήξερε να απλώνει το χέρι Του σε όλους τους περιθωριακούς, να αγγίζει όλους τους καταφρονημένους, να θεραπεύει όλους τους απόκληρους. Ένα πνεύμα, μια νοοτροπία, αν προτιμάτε μια φιλοσοφία, που αν εφαρμοστεί στην ιατρική πρακτική, δημιουργεί θαυμαστά αποτελέσματα. 

Δεν θα ισχυριστώ ότι πετύχαμε το ακατόρθωτο. Δεν θα πω ότι κάναμε κάτι μοναδικό. Θα πω, όμως, ότι ένας σημαντικός αριθμός συνεργατών συστρατεύτηκε μαζί μας στην προσπάθεια να πετύχουμε κάτι λειτουργικό, όμορφο και αποτελεσματικό. Ένα Νοσοκομείο, όπου η φροντίδα, η παροχή υπηρεσίας και η αγάπη προς τον άρρωστο αποτελεί τον κανόνα για όλους μας. Και όσοι άρρωστοι (στα σαράντα τέσσερα αυτά χρόνια – περίπου 700.000) ήρθαν κοντά μας, θέλω να ελπίζω ότι το ‘νιωσαν. 

Η ηγεσία στην περίπτωση αυτή έπρεπε να είναι ξεκάθαρη, σταθερή, αλλά και όσο το δυνατόν λιγότερο φανερή. Τέτοια πράγματα δεν πετυχαίνονται με αυστηρή επιβολή. Προκαλούνται, αντίθετα, με το παράδειγμα, με τη συμμετοχή, με την παροχή κατευθυντήριων γραμμών, που πρέπει να είναι τέτοιες, ώστε να ελκύσουν και να αγγίζουν όλους τους συνεργάτες. 

Ο μεγάλος Ιταλός διπλωμάτης, πολιτικός και ιστορικός, ο Νικολό Μακιαβέλι, ισχυρίζεται ότι «ποτέ τίποτε μεγάλο δεν επιτεύχθηκε χωρίς κίνδυνο» - πράγμα που σημαίνει ότι, ξεκινώντας μια προσπάθεια με υψηλούς στόχους, διακινδυνεύεις σίγουρα και την αποτυχία. Εγώ, όμως, προτιμώ να θυμάμαι εκείνο που αναφέρει στο γνωστό ποίημά του «Αν» ο πολύ γνωστός Βρετανός διηγηματογράφος και ποιητής, ο Ράντυαρντ Κίπλινγκ. 

Ακούστε το:

 

“Αν μπορείς 
να ονειρεύεσαι δίχως να γίνεις 
του ονείρου σου σκλάβος,
αν μπορείς 
να στοχάζεσαι δίχως τη σκέψη να κάνεις σκοπό σου,
αν μπορείς την λαμπρήν 
ανταμώνοντας Νίκη ή τη μαύρη φουρτούνα,
να φερθείς με τον ίδιο τον τρόπο… Αν..”

 

Η προσωπική περιπέτεια καθενός μας σ’ αυτό τον κόσμο έχει μπροστά της το ενδεχόμενο και της αποτυχίας και της επιτυχίας. Όποιοι φιλοδοξούν να ηγηθούν, να το λάβουν υπόψη τους. Και το τελικό αποτέλεσμα θα το κρίνουν οι άλλοι άνθρωποι, θετικά ή αρνητικά – καθένας με τα δικά του κριτήρια. Ωστόσο, κάποιο χαμόγελο, κάποιο όμορφο δειλινό, κάποιο ευωδιαστό λουλούδι, στο τέλος του δρόμου θα έρθει να επικυρώσει τη σχετική προσπάθεια. 

Κύριε Πρόεδρε,

Θέλω να ελπίζω ότι ανταποκρίθηκα σε κάποιο βαθμό στο περιεχόμενο του τίτλου και στις προσδοκίες των κ. καθηγητών που μου ανέθεσαν τη σημερινή ομιλία. Ίσως να μην είπα όλα όσα χρειαζόταν, το ‘κανα όμως με τον δικό μου τρόπο. Ή για να το πω όπως θα το ‘λεγε ο Φρανκ Σινάτρα, I did it my way.

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ