ΠΙΣΩ
Συνέντευξη - Κυριάκος Γαργάνης Νευρολόγος - Υπεύθυνος Μονάδας Επιληψίας
Τεύχος 29
Συνέντευξη - Κυριάκος Γαργάνης Νευρολόγος - Υπεύθυνος Μονάδας Επιληψίας

Κύριε Γαργάνη, είναι γνωστό ότι πέρα από τ' άλλα θέματα της ειδικότητάς σας, έχετε ειδικά ασχοληθεί με το θέμα της επιληψίας. Μπορείτε να μας πείτε σε τι ποσοστό του γενικού πληθυσμού εμφανίζεται αυτό το πρόβλημα;
Οι στατιστικές από τις προηγμένες χώρες τοποθετούν τον επιπολασμό της επιληψίας περίπου στο 6-7/1000. Αυτό σημαίνει πως σε μια πόλη με πληθυσμό γύρω στο 1.000.000 ανθρώπους, σαν τη Θεσσαλονίκη, θα έχουμε γύρω στα 6-7.000 άτομα με επιληψία, και στη χώρα μας συνολικά περί τα 60-70.000.


Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη διάγνωση και θεραπεία της επιληψίας;
Η επιληψία είναι πράγματι μεταξύ των «κερδισμένων» από τις πρόσφατες προόδους. Σε διαγνωστικό επίπεδο είναι πια σε ευρεία εφαρμογή η χρήση της Μακρόχρονης Video-Ηλεκτροεγκεφαλογραφίας (στην Κλινική μας από το 2002), που επιτρέπει την ταυτόχρονη καταγραφή των κρίσεων που παθαίνει ο άρρωστος και του ΗΕΓφήματος στη διάρκειά της, την ανάλυση της συμπεριφοράς του κατά την κρίση και τη συσχέτισή της με τις ταυτόχρονες ΗΕΓ μεταβολές. Αυτό είναι μια πραγματική διαγνωστική τομή, καθώς επιτρέπει την τεκμηρίωση της διάγνωσης, την ταξινόμηση του είδους της επιληψίας, αλλά και την εντόπιση της περιοχής έναρξης των κρίσεων στον εγκέφαλο, πληροφορίες πολύτιμες για το σχεδιασμό της θεραπευτικής αντιμετώπισης, φαρμακευτικής και χειρουργικής, οι οποίες ήταν αδιανόητες μέχρι πριν από λίγα χρόνια για ένα μεγάλο αριθμό αρρώστων. Επιπλέον, οι νεώτερες μέθοδοι απεικόνισης, ειδικά με τη Μαγνητική Τομογραφία και τις Λειτουργικές Εφαρμογές της, συμπληρώνουν ιδανικά το σύνολο των πληροφοριών που χρειαζόμαστε για την καλύτερη δυνατή αντιμετώπιση των πιο προβληματικών μορφών της νόσου. Σε φαρμακευτικό επίπεδο, μέσα στα τελευταία 20 χρόνια σχεδόν τριπλασιάστηκε ο αριθμός των αντιεπιληπτικών φαρμάκων και η έρευνα και παραγωγή νέων ουσιών συνεχίζεται.


Στην Κλινική «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» τι δυνατότητες έχετε για τη μελέτη των προβλημάτων της επιληψίας;
Νομίζω πως με την καθοριστική υποστήριξη της διεύθυνσης της Κλινικής, των συνεργατών μας και του νοσηλευτικού και τεχνικού προσωπικού, προγραμματισμένα και βήμα προς βήμα μέσα στα προηγούμενα χρόνια ολοκληρώθηκε η συγκρότηση μιας σύγχρονης και με βάση τις διεθνώς ισχύουσες προδιαγραφές Μονάδας Διαγνωστικών Ερευνών και Προεγχειρητικής Εκτίμησης Επιληψίας. Αυτή περιλαμβάνει τις Μακρόχρονες Video-ΗΕΓ καταγραφές, τη νευροψυχολογική εκτίμηση των ασθενών και τη δομική και λειτουργική απεικόνιση (MRI εγκεφάλου και Λειτουργική MRI εγκεφάλου). Για επιλεγμένες και διαγνωστικά πιο σύνθετες περιπτώσεις προεγχειρητικού ελέγχου, γίνεται και διερεύνηση με ενδοκρανιακά ηλεκτρόδια για οξύ και χρόνιο ηλεκτροφλοιογράφημα και ηλεκτρικό επιφλοιϊκό ερεθισμό για τη χαρτογράφηση των ορίων της επιληπτογόνου ζώνης και «ευγενών» φλοιϊκών περιοχών (κίνησης και λόγου). Με αυτά τα μέσα είναι δυνατές στοχευμένες χειρουργικές επεμβάσεις με υψηλά ποσοστά επιτυχίας και ασφάλειας. 


Ειδικά στην περίπτωση των παιδιών, υπάρχει τρόπος να μελετηθεί το φαινόμενο της επιληψίας και να τεθεί πρόγνωση για το μέλλον;
Περίπου 30-35% των εκτιμήσεών μας αφορούν παιδιά ηλικίας μικρότερης των 14 ετών. Οι δυνατότητες διερεύνησης σήμερα επιτρέπουν την ασφαλή αναγνώριση μορφών επιληψίας στις ηλικίες αυτές που συνοδεύονται από άριστη πρόγνωση και αυτό είναι μια μεγάλη ανακούφιση για την οικογένεια να το γνωρίζει. Σε άλλες περιπτώσεις, ιδιαίτερα δε αυτές που οφείλονται σε δομική βλάβη του εγκεφάλου, η πρόγνωση μπορεί να μην είναι τόσο καλή, αλλά πολλά περιστατικά ανταποκρίνονται άριστα σε χειρουργική επέμβαση. Και αυτό επίσης είναι σημαντικό να το γνωρίζει κανείς έγκαιρα, έτσι ώστε αν η κατάσταση δεν βελτιώνεται με τη συντηρητική αγωγή, να σκεφτεί το χειρουργικό ενδεχόμενο, χωρίς να χάνεται χρόνος, με τις αντίστοιχες επιπτώσεις για την υγεία, την ποιότητα ζωής, την ακαδημαϊκή εξέλιξη και την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση του παιδιού. 
 

Επομένως, είναι αλήθεια ότι ορισμένες περιπτώσεις επιληψίας μπορούν να θεραπευτούν χειρουργικώς και ποιες;
Πολλοί άρρωστοι με μορφές επιληψίας που δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά στη φαρμακευτική αγωγή μπορούν να αντιμετωπιστούν χειρουργικά με ποσοστά επιτυχίας που αγγίζουν και ξεπερνούν το 75-80%. Πρόκειται κυρίως για αρρώστους με συγκεκριμένους τύπους επιληπτογόνων βλαβών (όπως σκλήρυνση του ιπποκάμπου και της εσωκροταφικής μοίρας, εστιακές φλοιϊκές δυσπλασίες, κάποιες κατηγορίες όγκων κ.λπ.), στους οποίους οι Video-ΗΕΓ καταγραφές έχουν τεκμηριώσει ότι η έναρξη των κρίσεων είναι από την περιοχή με τη συγκεκριμένη βλάβη. Με την προϋπόθεση ότι ο προεγχειρητικός έλεγχος και η χειρουργική γίνονται με ολοκληρωμένο πρωτόκολλο και από έμπειρη ιατρική και επιστημονική ομάδα, τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα καλά στους σωστά επιλεγμένους αρρώστους. Το τμήμα μας ήταν από τα πρώτα στην Ελλάδα και τη Βαλκανική που ξεκίνησαν τέτοιες επεμβάσεις, πριν από 10 χρόνια και αυτή τη στιγμή έχουμε 96 χειρουργημένους ασθενείς, με το 85% αυτών να είναι ελεύθεροι κρίσεων, ποσοστό επιτυχίας ανάλογο των καθιερωμένων κέντρων του εξωτερικού. 


Στο Εργαστήριο Επιληψίας της Κλινικής «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» εφαρμόζεται από το συνεργάτη σας κ. Βασίλη Κόκκινο η λειτουργική μαγνητική τομογραφία του εγκεφάλου. Τι ακριβώς είναι αυτή;
Από τον ειδικά εκπαιδευμένο στη Μονάδα Λειτουργικής Απεικόνισης του University College of London, νευροφυσιολόγο κ. Κόκκινο, εφαρμόζεται η Λειτουργική Μαγνητική Τομογραφία (fMRI) κίνησης και λόγου για τον προσδιορισμό στον εγκέφαλο περιοχών σημαντικών στη διενέργεια κινήσεων και κατανόησης-παραγωγής λόγου, έτσι ώστε ο νευροχειρουργός να σχεδιάζει την επέμβαση με τρόπο τέτοιο που να αποφεύγει αυτές τις περιοχές και τους συνακόλουθους κινδύνους για μετεγχειρητικά ελλείμματα στις συγκεκριμένες λειτουργίες. Ειδικότερα για την εντόπιση επιληπτογόνων εστιών, εφαρμόζουμε επίσης και το συνδυασμό ΗΕΓ και Λειτουργικής Μαγνητικής Τομογραφίας (EEG-fMRI), μια καινούργια εξέλιξη στο χώρο της προεγχειρητικής εκτίμησης της επιληψίας, που κερδίζει συνεχώς έδαφος στα μεγάλα κέντρα Επιληψίας. Το τμήμα μας είναι το μοναδικό στην Ελλάδα και τη Βαλκανική που διαθέτει αυτή τη δυνατότητα, ενώ και στην Ευρώπη δεν υπάρχουν περισσότερα από 15 άλλα κέντρα με αυτή τη δυνατότητα. 


Μπορείτε να μας δώσετε μια χονδροειδή στατιστική των περιστατικών που μελετήσατε την τελευταία πενταετία;
Κάνουμε περίπου 100-110 εκτιμήσεις ανά έτος, εκ των οποίων το 35% σε παιδιά. Στο σύνολο των εκτιμήσεων, το 75% είναι διαγνωστικές (αν πρόκειται για επιληψία ή άλλη κατάσταση που μπορεί να μιμείται επιληπτική προσβολή και για ταυτοποίηση του είδους της επιληψίας) και 25% προεγχειρητικές. Από τις προεγχειρηικές εκτιμήσεις προκύπτουν περί τα 10-12 χειρουργεία ανά έτος. Τα στατιστικά μας, η υλικοτεχνική υποδομή και το έμψυχο δυναμικό είναι συμβατά με τις προϋποθέσεις που κρίνονται απαραίτητες και τις οδηγίες που έχουν προταθεί από τη Διεθνή Ένωση Κατά της Επιληψίας (ILAE) για τη λειτουργία τριτοβάθμιων Κέντρων Επιληψίας – και έχει σημασία να είναι κανείς ενήμερος αυτών των προϋποθέσεων προκειμένου να επιλέξει το Κέντρο στο οποίο θα αποτανθεί. Από τη δουλειά μας επίσης τα τελευταία χρόνια έχουν προκύψει σχετικές δημοσιεύσεις σε έγκυρα διεθνή ιατρικά περιοδικά.


Είστε αισιόδοξος για το μέλλον των αρρώστων που πάσχουν από επιληψία και σε ποιο ποσοστό περίπου νομίζετε ότι μπορούν αυτοί να απαλλαγούν από τις δυσάρεστες προσβολές και τις επικίνδυνες συνέπειές τους;
Είμαι αισιόδοξος βλέποντας τη μεγάλη πρόοδο που έχει τεκμηριωθεί τόσο από τη διεθνή όσο και από τη δική μας εμπειρία. Το 70-75% των αρρώστων που παρουσιάζουν επιληψία θα έχουν άριστο έλεγχο των κρίσεων με φαρμακευτική αντιμετώπιση μόνο. Από το 25% στους οποίους ο έλεγχος των κρίσεων δεν θα είναι ίσως τόσο ικανοποιητικός, οι μισοί τουλάχιστον θα αποδειχθούν κατάλληλοι για χειρουργική επέμβαση με εξαιρετικά αποτελέσματα. Περισσότερη σημασία για τα επόμενα χρόνια δεν έχει τόσο αυτή καθʼ εαυτήν η επιστημονική πρόοδος, που είναι δεδομένη, όσο η ορθολογική κατανομή πόρων και η ολοκληρωμένη εκτίμηση και παρακολούθηση των δυσκολότερων περιπτώσεων από οργανωμένα Κέντρα Επιληψίας και ομάδες ειδικών με εμπειρία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ