ΠΙΣΩ
Ψυχοσωματική Ιατρική και Ψυχοσωματικά νοσήματα
Τεύχος 44
Ψυχοσωματική Ιατρική και Ψυχοσωματικά νοσήματα


Τι είναι;
Η ψυχοσωματική ιατρική είναι ο κλάδος της Ψυχιατρικής που μελετά το πώς οι ψυχολογικοί παράγοντες επιδρούν πάνω στη σωματική λειτουργία και υγεία.

Η επίδραση αυτή είναι είτε άμεση είτε έμμεση, επηρεάζοντας βασικές λειτουργίες, όπως ο ύπνος, η σίτιση και η κοινωνικότητα και βασίζεται σε δυο θεμελιώδεις αρχές: 

1. Το σώμα και η ψυχή/πνεύμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα

2. Οι ψυχολογικοί παράγοντες πρέπει να υπολογίζονται ως αιτιολογία σε κάθε σωματική νόσο

Η αλληλεπίδραση σώματος και ψυχής έχει τραβήξει το επιστημονικό ενδιαφέρον και έχει μελετηθεί για πάρα πολλά χρόνια. Γνωρίζουμε ότι η ψυχική νόσος και η σωματική ασθένεια συνυπάρχουν ιδιαίτερα συχνά και η πλέον μοντέρνα αντίληψη είναι ότι όλες οι σωματικές ασθένειες επηρεάζονται θετικά ή αρνητικά από ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες, από το απλό κρυολόγημα έως τον καρκίνο.


Τι είναι τα ψυχοσωματικά νοσήματα;
Αυτά τα νοσήματα αφορούν την εμφάνιση σωματικών συμπτωμάτων, κάτω από την έντονη επίδραση συναισθηματικών παραγόντων. Εμφανίζονται όταν το άτομο ουσιαστικά εκφράζει μια ψυχολογική δυσκολία, μέσω ενός σωματικού προβλήματος (σωματοποίηση).

Το «ψυχο» αναφέρεται στο συναισθηματικό ή νοητικό κομμάτι του προβλήματος και το «σωματικό» στο οργανικό και φυσιολογικό κομμάτι του προβλήματος.

Γενικά, είναι μια κατάσταση όπου η υπερβολική ενεργοποίηση του αυτονόμου νευρικού συστήματος και του ενδοκρινικού συστήματος προκαλεί δυσλειτουργία των σωματικών οργάνων.


Αιτιολογικοί παράγοντες εμφάνισης

  • Απλά ψυχολογικά συμπτώματα (κακή διάθεση, άγχος)
  • Ψυχιατρικές διαταραχές (Κατάθλιψη, Αγχώδεις διαταραχές)
  • Χαρακτηριστικά ή διαταραχές της προσωπικότητάς μας
  • Δυσπροσαρμοστικές συμπεριφορικές συνήθειες (κάπνισμα, υπερφαγία)
  • Διαπροσωπικές δυσκολίες, κρίσεις σχέσεων, πολιτισμικές δυσκολίες


Διαταραχή Σωματικών Συμπτωμάτων
Εμφανίζεται όταν ένα άτομο νιώθει υπερβολικό άγχος για κάποια σωματικά συμπτώματα, όπως ο πόνος ή η αδυναμία. Το άτομο αυτό αναπτύσσει σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές που παρεμποδίζουν την ομαλή του λειτουργικότητα.

Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή δεν υποκρίνονται τα συμπτώματά τους. Ο πόνος και τα υπόλοιπα προβλήματα είναι υπαρκτά. Μπορεί να οφείλονται σε κάποιον οργανικό παράγοντα, αλλά τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει σαφής παθολογική αιτιολογία. Το κύριο πρόβλημα δεν είναι τα συμπτώματα, αλλά η υπερβολική αντίδραση και η συμπεριφορά τους σχετικά με τα συμπτώματα.


Ποια είναι τα συνηθέστερα συμπτώματα;

  • Πόνος
  • Αδυναμία ή κόπωση ή ζάλη
  • Γαστρεντερικά συμπτώματα
  • Δύσπνοια 
  • Καρδιολογικά συμπτώματα


Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να είναι ήπια ή σοβαρά, ένα ή πολλαπλά, να υπάρχουν συνεχώς ή να «έρχονται και να φεύγουν», να αλλάζουν, να οφείλονται σε οργανική αιτία ή να μην έχουν σαφή αιτιολογία.

Οι ασθενείς με την παραπάνω διαταραχή νιώθουν μεγάλο άγχος για τα συμπτώματά τους και αγωνιούν ότι τα ήπια συμπτώματά τους είναι ένδειξη σοβαρής ασθένειας. Πηγαίνουν στο γιατρό για πολλαπλές εξετάσεις, αλλά αμφισβητούν τα αποτελέσματα. Πιστεύουν ότι οι γιατροί δεν παίρνουν στα σοβαρά τα συμπτώματά τους ή ότι έχουν κάνει λάθη στην αξιολόγησή τους.

Ξοδεύουν πολύ χρόνο και ενέργεια στην ενασχόληση με τα ιατρικά τους προβλήματα. Είναι δυσλειτουργικοί λόγω των σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών που αφορούν τα συμπτώματα.
 

Θεραπευτικοί στόχοι

  • Ο κύριος στόχος είναι η καλύτερη διαχείριση των συμπτωμάτων και η καλή λειτουργικότητα.
  • Η σχέση εμπιστοσύνης και υποστήριξης μεταξύ ασθενούς και γιατρού είναι κλειδί για τη θεραπεία.
  • Είναι καλό να υπάρχει μόνο ένας γιατρός υπεύθυνος για τον ασθενή, ώστε να αποφευχθούν περιττές εξετάσεις και επεμβάσεις.
  • Η τακτική παρακολούθηση από τον γιατρό είναι απαραίτητη, ώστε να μπορεί να εκτιμήσει την πορεία των συμπτωμάτων και της αντιμετώπισής τους. Ίσως είναι απαραίτητο να δει κανείς και έναν ειδικό ψυχικής υγείας, ο οποίος θα βοηθήσει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων μέσω ειδικής θεραπείας.


Με την ειδική ψυχοθεραπεία, ο ασθενής επιτυγχάνει:

  • Να εντοπίσει συναισθήματα και πεποιθήσεις σχετικά με την υγεία και τα συμπτώματά του
  • Να ανακαλύψει τρόπους μείωσης του άγχους
  • Να μπορεί να σταματά την ενασχόληση με τα συμπτώματά του
  • Να καταλάβει τι επιδεινώνει τα συμπτώματά του
  • Να μάθει να αντιμετωπίζει τα συμπτώματά του
  • Να διατηρεί την κοινωνικότητά του παρά τα συμπτώματα
  • Να λειτουργεί φυσιολογικά στις καθημερινές δραστηριότητες
  • Να αντιμετωπίσει με τη βοήθεια του θεραπευτή του συνυπάρχοντα προβλήματα, όπως κατάθλιψη ή άλλα
  • Να κάνει κατανοητό στους δικούς του ότι τα συμπτώματά του δεν είναι «στο μυαλό του» και με τη βοήθεια του γιατρού να αντιμετωπίσει τόσο τα σωματικά όσο και τα συναισθηματικά του προβλήματα

     

 

Οι πιθανές συνέπειες αν δεν αντιμετωπισθεί η παραπάνω διαταραχή:

  • Δυσλειτουργικότητα σε πολλαπλούς τομείς
  • Προβλήματα με φίλους, οικογένεια, συναδέλφους
  • Κακή σωματική υγεία
  • Αυξημένος κίνδυνος κατάθλιψης και αυτοκτονικότητας
  • Οικονομικά προβλήματα


Συμπερασματικά, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας όταν ανησυχείτε τόσο πολύ για τα συμπτώματά σας, ώστε δεν μπορείτε να λειτουργήσετε σε διαφόρους τομείς της ζωής σας, εάν εμφανίζετε συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης και αν οι δικοί σας εκφράζουν ανησυχία για τη συμπεριφορά σας.

Η θεραπεία των ψυχοσωματικών νοσημάτων είναι απαιτητική και συχνά δύσκολη. Προτεραιότητα είναι ο αποκλεισμός οργανικού παράγοντα. Έπειτα, εστιάζουμε στη δημιουργία έμπιστης και υποστηρικτικής σχέσης ανάμεσα στον ασθενή και τον γιατρό. Ο γιατρός θα ελέγχει τακτικά τον ασθενή για την πρόοδο της κατάστασης.

Ο γιατρός μπορεί να παραπέμψει τον ασθενή του σε ειδικό ψυχικής υγείας, ο οποίος θα βοηθήσει στην καλύτερη αντιμετώπιση της κατάστασης και των συμπτωμάτων.

Η ψυχοθεραπεία και συγκεκριμένα η cognitive-behavioral therapy μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στην ανακούφιση των ψυχολογικών παραγόντων που προκαλούν τα σωματικά συμπτώματα. Επίσης, το να μάθουμε τρόπους ελέγχου του stress με διάφορες τεχνικές είναι σημαντικότατο κομμάτι της αντιμετώπισης.

Τέλος, η φαρμακοθεραπεία ενδείκνυται επίσης εάν υπάρχει μια συναισθηματική ή αγχώδης διαταραχή (κατάθλιψη κ.α.).

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ