ΠΙΣΩ
Αρθρίτιδες Άνω Άκρου
Τεύχος 38
Αρθρίτιδες Άνω Άκρου

Στο άνω άκρο υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός οστών και αρθρώσεων, που υπό φυσιολογικές συνθήκες συνεργάζονται αρμονικά, ώστε να επιτευχθεί η άριστη λειτουργία του χεριού. Η πολύπλοκη αυτή δομή καθιστά το χέρι ένα μοναδικό όργανο του ανθρώπινου σώματος, υπεύθυνο για όλες τις απλές καθημερινές αλλά και επαγγελματικές δραστηριότητες, από τις βαριές χειρωνακτικές εργασίες μέχρι τις λεπτές κινήσεις που απαιτούνται για τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή, μουσικών οργάνων, μικρών εργαλείων κ.α. Όταν οι αρθρώσεις του χεριού προσβάλλονται από αρθρίτιδα, τότε οι δραστηριότητες της καθημερινής ζωής μπορεί να γίνουν δύσκολες και επώδυνες. Με την πάροδο του χρόνου, εάν η αρθρίτιδα δεν αντιμετωπιστεί, τα οστά που συνθέτουν την άρθρωση χάνουν την κανονική τους μορφή, με αποτέλεσμα την εμφάνιση παραμορφώσεων (εικ. 1). Αυτό προκαλεί περισσότερο πόνο και περαιτέρω δυσκολία στην κίνηση.
 

Τι είναι η αρθρίτιδα

Με απλά λόγια, η αρθρίτιδα είναι η φλεγμονή μιας ή περισσοτέρων αρθρώσεων. Οι υγιείς αρθρώσεις έχουν ομαλή κινητικότητα εξαιτίας ενός ομαλού, ολισθηρού ιστού που λέγεται αρθρικός χόνδρος. Ο χόνδρος καλύπτει τις άκρες των οστών και παρέχει σ' αυτά μια λεία ολισθαίνουσα επιφάνεια που βρίσκεται μέσα στην άρθρωση. Ο αρθρικός χόνδρος λιπαίνεται από ένα υγρό που λέγεται αρθρικό υγρό, μοιάζει με "λάδι" και παράγεται από τον αρθρικό υμένα που καλύπτει και επενδύει την άρθρωση.  
 

Μορφές αρθρίτιδας

Οι πιο συχνές μορφές αρθρίτιδας που εμφανίζονται στα χέρια είναι η οστεοαρθρίτιδα (εικ. 1), η μετατραυματική αρθρίτιδα και η ρευματοειδής αρθρίτιδα (εικ. 2), αλλά γενικότερα υπάρχουν πάνω από 100 διαφορετικοί τύποι (εικ. 3).

Εικόνα 1: Προσβολή των αρθρώσεων των δακτύλων
από οστεοαρθρίτιδα. Χαρακτηριστική
διόγκωση της εγγύς φαλαγγοφαλαγγικής
άρθρωσης (οζίδια Bouchard) και της άπω
φαλαγγοφαλαγγικής άρθρωσης (οζίδια Heberden).
Εικόνα 2: Χαρακτηριστική εικόνα χεριού με
ρευματοειδή αρθρίτιδα. Παραμόρφωση και
παρεκτόπιση των δακτύλων από τη μέση γραμμή.

 


Εικόνα 3: Ουρική αρθρίτιδα με προσβολή των περιφερικών αρθρώσεων και δημιουργία χαρακτηριστικών ουρικών τόφων.


Η οστεοαρθρίτιδα είναι η συχνότερη μορφή αρθρίτιδας των χεριών και προσβάλλει κυρίως ηλικιωμένα άτομα. Είναι επίσης γνωστή και ως αρθρίτιδα της φθοράς, επειδή έχει σχέση με τη φθορά του χόνδρου από υπέρχρηση. Εμφανίζεται σε συγκεκριμένες αρθρώσεις και έχει τυπική εικόνα. Η δεύτερη σε συχνότητα αρθρίτιδα των χεριών στην Ελλάδα είναι η μετατραυματική και οφείλεται σε τραυματισμούς, όπως κατάγματα, που καταστρέφουν την αρθρική επιφάνεια των οστών ή εξαρθρήματα. Ακόμα και όταν οι κακώσεις αυτές αντιμετωπίζονται με τον καλύτερο τρόπο, το πιθανότερο είναι ότι η τραυματισμένη άρθρωση θα γίνει αρθριτική με την πάροδο του χρόνου. Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια πάθηση που προσβάλλει διάφορες αρθρώσεις, ωστόσο στη χώρα μας δεν είναι τόσο συχνή όσο στις υπόλοιπες Βόρειες Ευρωπαϊκές χώρες. Προκαλεί οίδημα (πρήξιμο) του αρθρικού υμένα και έτσι πόνο, δυσκαμψία και παραμόρφωση της άρθρωσης. Αρχίζει συνήθως από τις μικρές αρθρώσεις των χεριών και των ποδιών και προσβάλλει τις περισσότερες φορές τις ίδιες αρθρώσεις και στις δύο πλευρές του σώματος.

 

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα των διαφόρων μορφών αρθρίτιδας του χεριού είναι κοινά. Ο πόνος είναι το κυριότερο σύμπτωμα και εμφανίζεται στην αρχή μετά από έντονη χρήση. Καθώς εξελίσσεται η πάθηση, ο πόνος γίνεται συχνότερος και εμφανίζεται ακόμα και τη νύχτα κατά τη διάρκεια του ύπνου. Χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι επίσης η δυσκαμψία, η δυσκολία ή ο περιορισμός στην κίνηση των χεριών, που τυπικά εμφανίζεται εντονότερα το πρωί.  Άλλα συμπτώματα είναι το πρήξιμο (οίδημα) και ο κριγμός (τρίξιμο) των αρθρώσεων, η παραμόρφωση και η δημιουργία κύστεων (εικ. 4).

Eικόνα 4: Μυξοειδής κύστη σε οστεοαρθριτική περιφερική άρθρωση δακτύλου. Η δημιουργία της κύστης οφείλεται στην τρώση του αρθρικού θυλάκου από τα επιχείλια οστεόφυτα (βέλος).

 

Θεραπεία

Η θεραπεία της αρθρίτιδας των χεριών μπορεί να είναι συντηρητική με φάρμακα ή χειρουργική και εξαρτάται από την ηλικία, το βαθμό δραστηριότητας, τη βαρύτητα της πάθησης, την αιτιολογία της αρθρίτιδας, τις προσωπικές επιδιώξεις κ.α.  Φαρμακευτικά η αρθρίτιδα αντιμετωπίζεται κυρίως με παυσίπονα και αντιφλεγμονώδη που ως στόχο έχουν να μειώσουν την ένταση του πόνου. Η γλυκοζαμίνη, η χονδροϊτίνη και το κολλαγόνο χορηγούνται σήμερα συχνά στην αρθρίτιδα, ωστόσο δεν υπάρχει ισχυρό επιστημονικό υπόβαθρο που να δικαιολογεί τη χρήση και την αποτελεσματικότητά τους. Οι τοπικές εγχύσεις (ενέσεις) εντός της άρθρωσης με κορτιζόνη ή υαλουρονικό έχουν αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα και μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι ενέσεις συνδυάζονται πολύ συχνά με την εφαρμογή κατάλληλου νάρθηκα που ακινητοποιεί την άρθρωση και βοηθά στον περιορισμό του πόνου. 
 

Χειρουργική Θεραπεία

Η χειρουργική θεραπεία εξαρτάται από την εντόπιση της αρθρίτιδας, δηλαδή από την προσβεβλημένη άρθρωση και από τον τύπο της.  Οι συχνότερες εντοπίσεις της αρθρίτιδας στα χέρια είναι οι ακόλουθες: 


Αρθρίτιδα της βάσης του αντίχειρα

Είναι η τρίτη συχνότερη άρθρωση που προσβάλλεται από οστεοαρθρίτιδα (εικ. 5) στο ανθρώπινο σώμα μετά το γόνατο και το ισχίο. Ο πόνος στην περίπτωση αυτή εμφανίζεται σε απλές καθημερινές δραστηριότητες, όπως είναι το άνοιγμα ενός μπουκαλιού ή βάζου, το στρίψιμο του κλειδιού στην κλειδαριά κ.α. Όταν η φαρμακευτική αγωγή έχει αποτύχει, τότε έχει ένδειξη η χειρουργική θεραπεία. Στις ΗΠΑ, η βασική άρθρωση του αντίχειρα είναι η τρίτη σε συχνότητα άρθρωση που χειρουργείται λόγω οστεοαρθρίτιδας. Η χειρουργική θεραπεία που εφαρμόζεται εξαρτάται από τη βαρύτητα της πάθησης και από τις συνήθειες του ασθενούς. Στις ήπιες μορφές, μπορεί να γίνει απλός αρθροσκοπικός καθαρισμός της άρθρωσης ή οστεοτομία κάμψης του μετακαρπίου. Σε άνδρες που ασκούν βαριά χειρωνακτική εργασία, έχει ένδειξη η αρθρόδεση. Η επέμβαση πάντως που εκτελείται πιο συχνά είναι η αρθροπλαστική παρεμβολής με τενόντιο μόσχευμα από τον ίδιο τον ασθενή (εικ. 6).  


Εικόνα 5: Προσβολή της βασικής άρθρωσης του 
​αντίχειρα από οστεοαρθρίτιδα που οδηγεί σε εξάρθρημα και τελικά σε παραμόρφωση των υπόλοιπων αρθρώσεών του.


Εικόνα 6: Σχηματική αναπαράσταση της χειρουργικής αποκατάστασης της οστεοαρθρίτιδας της βάσης του αντίχειρα. Η προσβεβλημένη άρθρωση αφαιρείται και ο μισός τένοντας του κερκιδικού καμπτήρα του καρπού χρησιμοποιείται για την ανακατασκευή του συνδέσμου της άρθρωσης, ενώ ο υπόλοιπος τοποθετείται ως υλικό παρεμβολής μεταξύ του μετακαρπίου και του σκαφοειδούς.


Αρθρίτιδα των δακτύλων

Στα δάκτυλα οι αρθρώσεις που προσβάλλονται είναι οι μετακαρπιοφαλαγγικές κυρίως λόγω ρευματοειδούς αρθρίτιδας (εικ. 2), αλλά και οι φαλαγγοφαλαγγικές εξαιτίας οστεοαρθρίτιδας (εικ. 1) ή μετατραυματικής αρθρίτιδας. Στην περίπτωση της προσβολής των μετακαρπιοφαλαγγικών αρθρώσεων από ρευματοειδή αρθρίτιδα, μεγάλη επιτυχία έχει η αντικατάσταση της παθολογικής άρθρωσης με τεχνητή πρόθεση (αρθροπλαστική – εικ. 7).  Αρθροπλαστική μπορεί να γίνει και στις εγγύς φαλαγγοφαλαγγικές αρθρώσεις (εικ. 8) όταν ο ασθενής δεν κάνει βαριά χειρονακτική εργασία, ενώ στις άπω φαλαγγοφαλαγγικές αρθρώσεις οι συχνότερες επεμβάσεις είναι ο χειρουργικός καθαρισμός των επιχείλιων οστεοφύτων (χειλεκτομή – εικ. 4) ή η αρθρόδεση.


Εικόνα 7: Αντικατάσταση των προσβεβλημένων
από ρευματοειδή αρθρίτιδα μετακαρπιοφαλαγγικών
αρθρώσεων με ειδικές προθέσεις σιλικόνης.
 
Εικόνα 8: Μετατραυματική αρθρίτιδα
εγγύς φαλαγγοφαλαγγικής άρθρωσης.
Αντικατάσταση της άρθρωσης με ειδική τεχνητή
πρόθεση σε γυναίκα που εργάζεται ως γραμματέας.


Αρθρίτιδα του καρπού

Η αρθρίτιδα του καρπού είναι κυρίως μετατραυματικής αιτιολογίας και σπανιότερα ρευματικής. Η συχνότερη μορφή μετατραυματικής αρθρίτιδας του καρπού είναι αυτή που  εμφανίζεται μετά από κατάγματα του σκαφοειδούς που δεν αντιμετωπίστηκαν σωστά, με αποτέλεσμα να έχουν οδηγήσει σε ψευδάρθρωση (εικ. 9), καθώς και μετά από συνδεσμικές κακώσεις του καρπού (εικ. 10).  Η χειρουργική θεραπεία σ' αυτές τις περιπτώσεις εξαρτάται από τον τύπο και το στάδιο της αρθρίτιδας που έχει αναπτυχθεί.
 

Εικόνα 9: Άνδρας ασθενής 40 ετών με βαριά χειρωνακτική εργασία και μετατραυματική αρθρίτιδα καρπού εξαιτίας ψευδάρθρωσης κατάγματος σκαφοειδούς. Χειρουργική αντιμετώπιση με εκτομή του σκαφοειδούς και περιορισμένη αρθρόδεση των υπόλοιπων οστών του καρπού (αρθρόδεση 4 γωνιών).
 
Εικόνα 10: Άνδρας 78 ετών με βαριά μετατραυματική αρθρίτιδα καρπού εξαιτίας ψευδάρθρωσης κατάγματος σκαφοειδούς. Χειρουργική αντιμετώπιση με εκτομή των οστών του εγγύς στοίχου του καρπού και παρεμβολή ραχιαίου θυλάκου μεταξύ κερκίδας και κεφαλωτού (εγγύς καρπεκτομή).
 


Αρθρίτιδα ώμου και αγκώνα

Ο ώμος και ο αγκώνας προσβάλλονται συχνά από τις διάφορες μορφές αρθρίτιδας που αναφέρθηκαν. Η χειρουργική θεραπεία σ' αυτές τις περιπτώσεις είναι ο απλός αρθροσκοπικός καθαρισμός στις ήπιες περιπτώσεις και η αρθροπλαστική του ώμου ή του αγκώνα στα προχωρημένα στάδια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ