ΠΙΣΩ
HPV και καρκίνος στοματοφάρυγγα – λάρυγγα
Τεύχος 33
HPV και καρκίνος στοματοφάρυγγα – λάρυγγα

Η ζωή είναι το πιο εξαιρετικό από τα θαύματα που μας περιβάλλουν και για αυτό θα πρέπει να την προστατεύουμε. Υπάρχουν, όμως, σοβαρά προβλήματα υγείας που την θέτουν σε κίνδυνο ή ακόμη και την ακυρώνουν. Πρόκειται, κυρίως, για καρδιοαγγειακές παθήσεις, τροχαία ατυχήματα και καρκίνους.

Ειδικότερα ο καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες. Συνήθως προσβάλλει ανθρώπους μεγάλης ηλικίας, υπάρχουν όμως και μορφές καρκίνου που εμφανίζονται σε νεαρής ηλικίας άτομα, ακόμη και σε παιδιά. Μεταξύ των άλλων ανατομικών περιοχών του σώματός μας, καρκινώματα αναπτύσσονται και στην περιοχή της κεφαλής και του τραχήλου. Στα καρκινώματα αυτά συγκαταλέγονται αυτά της στοματικής κοιλότητας, του στοματοφάρυγγα, του υποφάρυγγα και του λάρυγγα. Αποτελούν το 5% όλων των καρκίνων παγκοσμίως και τον 6ο πιο συχνό καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες μαζί. Η συχνότητά τους είναι 15-20 ανά 100.000 κατοίκους και εμφανίζονται κυρίως μετά την 6η και 7η δεκαετία της ζωής. Οι άνδρες προσβάλλονται κατά 3-4 φορές συχνότερα από τις γυναίκες. Η εκδήλωση συσχετίζεται με προδιαθεσικούς παράγοντες. Τα καρκινώματα αυτά εξορμώνται από τον βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας, του στοματοφάρυγγα και του λάρυγγα. Κατά 7 φορές αυξήθηκε η συχνότητα των καρκινωμάτων στην περιοχή αυτή κατά την τελευταία 10ετία.

Καρκίνος αριστερής αμυγδαλής Καρκίνος επιγλωττίδος         


Καρκίνος λάρυγγα


Με ανησυχητικό ρυθμό αυξάνονται τα κρούσματα καρκίνου παγκοσμίως και μέχρι το 2035 αναμένεται να φθάσουν τα 24 εκατομμύρια τον χρόνο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο νοσούν ετησίως 150.000 νέοι ασθενείς από καρκινώματα της κεφαλής και του τραχήλου. Αιτιολογικοί και προδιαθεσικοί παράγοντες που ενοχοποιούνται είναι το κάπνισμα, το αλκοόλ (ενισχύει την καρκινογόνο δράση του καπνού), η χρόνια έκθεση σε χημικές ουσίες με αναθυμιάσεις τοξικών αερίων (νικέλιο, αμίαντος, θειïκό οξύ), η ακτινοβολία, γενετικοί παράγοντες με ενδογενή προδιάθεση ανάπτυξης κακοήθειας και οι λοιμώξεις. Η κατάσταση αυτή αλλάζει σίγουρα πια τα τελευταία χρόνια, καθώς η πλειονότητα των κρουσμάτων αυτών αποδίδεται τώρα στις λοιμώξεις από τους ιούς HPV, με τα επιθετικά ογκογόνα στελέχη τους, οι οποίοι μεταδίδονται μέσω της σεξουαλικής επαφής. Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) είναι η κύρια αιτία του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και είναι γνωστό ότι o HPV μπορεί να εξαπλωθεί και πέραν των γεννητικών οργάνων με την στοματική επαφή. Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν πλέον ότι ο ιός HPV εμπλέκεται και στην ανάπτυξη καρκίνων στην περιοχή της στοματικής κοιλότητας, του στοματοφάρυγγα, υποφάρυγγα και λάρυγγα με έντονο καρκινογόνο δράση και στον ανδρικό πληθυσμό με σχεδόν 4πλάσια συχνότητα εμφάνισης αλλοιώσεων.

Καρκίνωμα γλώσσας - εδάφους στόματος αριστερά

Άρα ο HPV δεν είναι μόνο γένους θηλυκού… Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) είναι γνωστός από την εποχή του Ιπποκράτη. Ανήκει στην οικογένεια των papova ιών. Είχε συσχετισθεί στην ιστορία της ιατρικής με την ανάπτυξη δερματικών βλαβών που είχαν τη δυνατότητα να μεταδίδονται.

Σήμερα, πλέον, οι επιστημονικές μελέτες σε παγκόσμιο επίπεδο αποδεικνύουν ότι η μόλυνση από τον επιθηλιοτρόπο DNA HPV είναι εξίσου συχνή σε γυναίκες και άνδρες. Το 80% του σεξουαλικά δραστήριου πληθυσμού θα έρθει σε επαφή με τον ιό σε κάποια στιγμή στη ζωή του. Η λοίμωξη αρχίζει με την είσοδο του ιού στη βασική στοιβάδα του επιθηλίου. Ο ιός HPV είναι πολύ μολυσματικός και προτιμά υγρές και θερμές περιοχές. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει γνωστή αντιιïκή θεραπεία για την εκρίζωσή του. Η επιβάρυνση των ανδρών από τον HPV είναι σημαντική και αντιπροσωπεύει το 1/3 των συνολικών σχετιζομένων με τον HPV καρκίνων της κεφαλής και του τραχήλου. Η μόλυνση από τον ιό HPV υποχωρεί στις περισσότερες περιπτώσεις (αυτοιάται) με τη βοήθεια του ανοσοποιητικού συστήματος, χωρίς να προκαλέσει βλάβη. Ένα μικρό ποσοστό, 5% περίπου, καταλήγει σε εμμένουσα μόλυνση, η οποία οδηγεί στον καρκίνο. Από την εποχή της μόλυνσης μέχρι την εμφάνιση των αλλοιώσεων, μπορεί να μεσολαβήσει καιρός, ακόμη και 10-30 χρόνια (για χρόνια ανενεργός).

Η μόλυνση από τους επικίνδυνους HPV δεν αρκεί από μόνη της για να οδηγήσει σε καρκίνο. Πρέπει να συνυπάρξουν πολλοί άλλοι δυσμενείς παράγοντες (όπως πλημμελής λειτουργία ανοσοποιητικού συστήματος, γενετική προδιάθεση, συνεργοί παράγοντες π.χ. κάπνισμα κ.α.) για την πρόκληση ενός καρκινώματος. Ο ιός όμως δεν προκαλεί πάντοτε καρκίνο! Από τους 150 διαφορετικούς τύπους του HPV, περίπου οι 40 είναι σεξουαλικά μεταδιδόμενοι, σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού εθνικού κέντρου καρκίνου, και περίπου 15 στελέχη του προκαλούν καρκίνο. Κυρίως οι τύποι hpv 16 και 18 είναι υπεύθυνοι για την ανάπτυξη αυτών των καρκινωμάτων. Οι τύποι 6 και 11 συσχετίζονται με τα καλοήθη μορφώματα, όπως είναι τα θηλώματα. Άλλοι τύποι, όπως οι 33, 35, 38 και 51, εμφανίζουν επίσης υψηλό κίνδυνο κακοήθειας, λιγότερο όμως σε σχέση με τον τύπο 16 ή 18.

Οι πρώτες επιστημονικές ενδείξεις για την καρκινογόνο δράση του ιού HPV και στον ανδρικό πληθυσμό είχαν τεθεί το 1983 από Φιλανδούς επιστήμονες. Ωστόσο, ισχυροποιήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Η ανίχνευση κατά τις τελευταίες δεκαετίες του ιού HPV σε ποσοστό 25-35% στους καρκίνους της στοματικής κοιλότητας και του λάρυγγα υποδηλώνει συμμετοχή του ιού και στην ανάπτυξη καρκίνου.

Σε ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως στη βάση της γλώσσας και στις αμυγδαλές, ο ιός HPV ανιχνεύεται σε ποσοστό 80-90%. Το τσιγάρο και το αλκοόλ προκαλούν καρκίνους, κυρίως στο πρόσθιο τμήμα του στόματος, στον υποφάρυγγα και στον λάρυγγα. Ο HPV ευθύνεται κυρίως για καρκίνους του στοματοφάρυγγα (λ.χ. στις αμυγδαλές, στη βάση της γλώσσας) και λιγότερο για τους καρκίνους του υποφάρυγγα και του λάρυγγα. Η διαφορά αυτή οφείλεται στο ότι ο βλεννογόνος του στόματος στο πίσω μέρος του είναι διαφορετικός απ’ ό,τι στο πρόσθιο και διευκολύνει την είσοδο του ιού στη βασική στιβάδα του επιθηλίου. Η μόλυνση της στοματικής κοιλότητας με τον ιό HPV 12πλασιάζει τουλάχιστον τον κίνδυνο εκδήλωσης στοματοφαρυγγικού καρκίνου, σύμφωνα με το New England Journal of Medicine. Παρατηρείται κυρίως σε νεότερους ασθενείς και σε μη καπνιστές, όπου διαδραματίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο.

Ως το 2000, ποσοστό της τάξεως του 17% των καρκίνων στις αμυγδαλές αποδιδόταν στον HPV. Μετά το 2000 και ως το 2007, το ποσοστό αυτό «εκτοξεύτηκε» στο 50%, ενώ σήμερα ανέρχεται στο 80-90%. Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για εμφάνιση λοίμωξης HPV στο στόμα ή στο φάρυγγα είναι «ο αριθμός των συντρόφων, στους οποίους ένας άνθρωπος έχει κάνει στοματικό σεξ».Το ένα τρίτο των ατόμων με καρκίνο του λάρυγγα είναι μολυσμένοι από κάποιον τύπο του ιού HPV (35% των πασχόντων), σύμφωνα με το Journal of Clinical Oncology. Οι ασθενείς αυτοί έχουν κατά 30% περισσότερες πιθανότητες επιβίωσης από τον καρκίνο συγκριτικά με άτομα των οποίων η νόσος είχε άλλα αίτια, όπως η κατάχρηση αλκοόλ ή καπνού (όπου δεν ανιχνεύεται ο ιός). Άρα η νόσος αυτή χαρακτηρίζεται από μια ηπιότερη κακοήθεια. Ο ιός HPV έχει ισχυρή παρουσία και στη χώρα μας, όπως και παγκοσμίως. Τα τελευταία χρόνια, συσσωρεύονται συνεχώς στοιχεία και στον Ελλαδικό χώρο που υποδηλώνουν συμμετοχή του ιού HPV και στους καρκίνους αυτούς. Σε ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως στη βάση της γλώσσας και στις αμυγδαλές, ο ιός HPV ανιχνεύεται σε ποσοστό 80%-90%. Τα στοιχεία αυτά ταυτίζονται και με τα δικά μας στοιχεία, από τον αριθμό των ασθενών που νοσηλεύθηκαν κατά την τελευταία δεκαετία στην Κλινική μας. Τα καρκινώματα του στοματοφάρυγγα είναι αρχικά ασυμπτωματικά, κατόπιν όμως εκδηλώνονται με δυσκαταποσία, αίσθηση ξένου σώματος, δυσφαγία, αντανακλαστική ωταλγία, ομιλία ζεστής πατάτας, αιμορραγία, δυσκινησία γλώσσας, έντονη κακοσμία, τρισμό και διόγκωση τραχηλικών λεμφαδένων. Τα δε καρκινώματα του λάρυγγα εκδηλώνονται μεταξύ άλλων με βράγχος φωνής, δύσπνοια, αιμόπτυση, δυσκαταποσία, όπως επίσης με διόγκωση των τραχηλικών λεμφαδένων. Λόγω των μη ειδικών συμπτωμάτων, οι ασθενείς καταφεύγουν καθυστερημένα στον γιατρό. Μια έγκαιρη διάγνωση αυξάνει της πιθανότητες θεραπείας και ίασης του ασθενούς. Η διάγνωση τίθεται από την προσεκτική και καλή λήψη του ιστορικού, τη φυσική εξέταση του ασθενούς, τον ενδοσκοπικό έλεγχο και την απεικόνιση του στόματος, του φάρυγγα και του λάρυγγα (αξονική/μαγνητική τομογραφία) και τη λήψη βιοψίας. Η αντιμετώπιση - θεραπεία εξαρτάται από την έκταση (το στάδιο) του καρκίνου, την εντόπιση της βλάβης και τον ιστολογικό τύπο. Σκοπός της όποιας θεραπείας είναι να διατηρηθεί κατά το δυνατόν το προσβληθέν όργανο, καθώς και η λειτουργία του (κατάποση, ομιλία και αναπνοή).

Η θεραπεία στηρίζεται σε τρεις πυλώνες:

  • χειρουργική αντιμετώπιση
  • ακτινοθεραπεία / χημειοθεραπεία
  • βιολογική θεραπεία ή φάρμακα στοχευμένης θεραπείας

Συχνά, η πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση γίνεται με συνδυασμό των παραπάνω θεραπειών. Για την πρόληψη κατά του καρκίνου, πέρα από την αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ, αλλά και του καπνίσματος, μείζονος σημασίας θεωρείται η προφύλαξη από τον ιό HPV κατά τη σεξουαλική επαφή.Ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας (ΠΟΥ) σε σχέση με τον καρκίνο σημειώνει ότι «υπάρχει μεγάλη ανάγκη» για επικέντρωση στην πρόληψη του καρκίνου και ότι απαιτείται η λήψη μέτρων.Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να κάνουν καλύτερη χρήση των εμβολίων και της προληπτικής πολιτικής δημόσιας υγείας στη μάχη κατά του καρκίνου, καθώς η θεραπεία μόνη της δεν αρκεί για την αντιμετώπιση της νόσου. Οι μισοί άνδρες στον γενικό πληθυσμό είναι πιθανότατα μολυσμένοι με τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (ΗPV). Τα ανησυχητικά αυτά ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι το εμβόλιο για τον ΗPV πρέπει να χορηγείται ευρέως και στα αγόρια, καθότι ο εμβολιασμός μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου του στοματοφάρυγγα, φάρυγγα και λάρυγγα. Αυτό ισχύει και για τα αγόρια του Ελλαδικού χώρου. Τα υπάρχοντα εμβόλια έναντι της μόλυνσης από τους τύπους αυτούς του HPV χαρακτηρίζονται από πολύ υψηλή αποτελεσματικότητα και ασφάλεια.Το μήνυμα επομένως που πρέπει να περάσει και μέσα από αυτή την στήλη στον κόσμο είναι ότι:
Ο καρκίνος είναι ένα νόσημα σαν και τα άλλα και πολλές φορές μπορεί να θεραπευθεί, ο ασθενής δεν πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του μελλοθάνατο και, μετά τη θεραπεία του, πρέπει να συνεχίσει να χαίρεται τη ζωή του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ