ΠΙΣΩ
Φυσική Ιατρική & Αποκατάσταση
Τεύχος 3
Φυσική Ιατρική & Αποκατάσταση

Kέντρο Aποκατάστασης στον «AΓIO ΛOYKA»

Kοινή αίσθηση είναι ότι η ειδικότητα της Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης (ΦΙΑπ) είναι μία νέα ειδικότητα στην Ελλάδα, αλλά στην πραγματικότητα υπάρχει από το 1972. Οι πρώτοι Έλληνες Φυσίατροι τελείωσαν την εκπαίδευσή τους το 1978. Η Ελληνική Εταιρεία Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης ιδρύθηκε το 1977 στην Αθήνα. Σήμερα αριθμεί περίπου 140 ειδικούς Φυσιάτρους που βρίσκονται διασκορπισμένοι σε όλη την Ελλάδα. Κλινικές Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης που παρέχουν νοσηλεία σε ασθενείς και χορηγούν ειδικότητα σε ιατρούς είναι 5 και βρίσκονται στην Αθήνα, με συνολικό αριθμό κρεβατιών 180 και αριθμό ειδικευόμενων 30.

H ειδικότητα ξεκίνησε στις ΗΠΑ με το πρώτο πρόγραμμα εκπαίδευσης το 1936 από τον F.H.Krussen. Η ανάγκη της αποκατάστασης ξεκίνησε για την αντιμετώπιση των στρατιωτών του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Φυσίατροι δραστηριοποιήθηκαν ιδιαίτερα με την εφαρμογή τεχνητών μελών στους ακρωτηριασμένους του πολέμου. Η ένωση των Αμερικανών Φυσιάτρων αναγνωρίστηκε το 1947 (American Board of Physical Medicine and Rehabilitation). Έκτοτε, Φυσίατροι συμμετέχουν στην αποκατάσταση ασθενών με βλάβες όπως κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, αγγειακά ε-γκεφαλικά επεισόδια, κακώσεις νωτιαίου μυελού, πολλαπλά κατάγματα, και γενικότερα σε ασθενείς με απώλεια της ικανότητάς τους να λειτουργούν στο κοινωνικό τους περιβάλλον.

Γενική φιλοσοφία
Η ειδικότητα της ΦΙΑπ περιλαμβάνει τη διάγνωση και θεραπεία των φυσικών και λειτουργικών διαταραχών. Η φιλοσοφία της Αποκατάστασης διαφέρει από τις υπόλοιπες ειδικότητες κυρίως στο γεγονός ότι προσπαθεί να οριοθετήσει τα ελλείμματα και να χειριστεί την ανικανότητα, παρά να θεραπεύσει τη νόσο. Ο Φυσίατρος, ως επικεφαλής διεπιστημονικής ομάδας θεραπευτών, είναι «εκπαιδευτής» και σύμβουλος, και λιγότερο θεραπευτής. Η διαδικασία της αποκατάστασης απαιτεί την ενεργή συμμετοχή του ασθενούς και όχι την απλή αποδοχή των υπηρεσιών της.

Ορισμοί
Εφόσον αναφερόμαστε σε λειτουργικά ελλείμματα, είναι καλό να ξεκαθαρίσουμε μερικούς όρους. Έλλειμμα (impairment) είναι ο περιορισμός των ικανοτήτων του ασθενούς που προέρχεται από ασθένεια, κάκωση ή από συγγενή διαμαρτία (π.χ. απώλεια της μυϊκής δύναμης των κάτω άκρων σε πλήρη κάκωση νωτιαίου μυελού). Ανικανότητα (disability) είναι η αδυναμία του ασθενούς να εκτελέσει μία λειτουργία (π.χ. βάδιση). Αναπηρία (handicap) είναι η αδυναμία εκτέλεσης μίας πράξης μέσα στο περιβάλλον, που σχετίζεται με το έλλειμμα ή την ανικανότητα (π.χ. αδυναμία εισόδου ενός ατόμου σε αναπηρικό αμαξίδιο μέσα σε εστιατόριο εξαιτίας της έλλειψης κατάλληλης ράμπας). Ο βαθμός της αναπηρίας εξαρτάται από το έλλειμμα και την ανικανότητα, αλλά προσδιορίζεται καθοριστικά από το περιβάλλον. Τροποποίηση του περιβάλλοντος έχει αποτέλεσμα πολλές φορές τον περιορισμό της ανικανότητας και την εξάλειψη της αναπηρίας.
Δείγμα επίδρασης του περιβάλλοντος στην ανικανότητα εκτέλεσης δραστηριοτήτων είναι η αδυναμία λειτουργίας ενός ανθρώπου ύψους 2 μέτρων σε ένα σπίτι που έχει κατασκευαστεί από πυγμαίους. Η ανικανότητά του να λειτουργήσει σε αυτό το περιβάλλον είναι εξαιρετικά μεγάλη. Ανάλογα, αν τοποθετήσουμε έναν ασθενή με αναπηρικό αμαξίδιο σε ένα σπίτι με τροποποιημένη κουζίνα και τουαλέτα και εύκολη πρόσβαση, τότε η ανικανότητά του ελαχιστοποιείται και η αναπηρία του εξαφανίζεται.

Ομάδα αποκατάστασης
Η αποκατάσταση είναι αποτέλεσμα δραστηριοποίησης της διεπιστημονικής ομάδας. Αυτό τη διαφοροποιεί από τις υπόλοιπες ιατρικές ειδικότητες. Η ομάδα αποκατάστασης αποτελείται από ειδικούς και θεραπευτές. Απαραίτητη θεωρείται η συμμετοχή των φυσιοθεραπευτών και εργοθεραπευτών. Η διαδικασία της αποκατάστασης ξεκινά με την ενεργή συμμετοχή του ίδιου του ασθενούς, όπου αυτό είναι εφικτό, και του περιβάλλοντός του. Ο ασθενής είναι ο καθοδηγητής του πλάνου αποκατάστασης με στόχο την ικανοποίηση των δικών του αναγκών.
Ένα αδρό παράδειγμα προγράμματος αποκατάστασης ξεκινά πρώτα από την εκπαίδευση της στάσης του (καθιστή θέση, όρθια στάση) και στη συνέχεια ο ασθενής εκπαιδεύεται από τον εργοθεραπευτή πάνω στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής του. Η εκπαίδευση αυτή ξεκινά από μικρές πράξεις (σύλ-ληψη, συγκράτηση αντικειμένων) και ακολουθούν πιο σύνθετες πράξεις, όπως ένδυση του άνω μισού του σώματος, λήψη τροφής, περιποίηση του εαυτού, προσωπική υγιεινή.
Παράλληλα, ξεκινά και η εκπαίδευση της αντίληψης και κατανόησης, όπως επίσης και της επικοινωνίας, όπου αυτό είναι απαραίτητο. Ανάλογα με τις δυνατότητες του ασθενούς, η αποκατάσταση είναι μία διαδικασία που συνεχίζεται σε βάθος χρόνου, καθώς ο ασθενής ανακαλύπτει νέους δρόμους, προσαρμοσμένους πάνω στα δικά του πρότυπα κινητοποίησης και δραστηριοποίησης (εξατομίκευση).

Στόχοι αποκατάστασης
Οι στόχοι της αποκατάστασης ρυθμίζονται από τον ίδιο τον ασθενή. Η επιλογή των στόχων είναι διαδικασία που καθορίζεται από τον ίδιο και το σχέδιο για την επίτευξή τους είναι έργο της διεπιστημονικής ομάδας. Κάθε ασθενής καθορίζει τα στοιχεία εκείνα που προσδιορίζουν την ποιότητα της ζωής του. Η διεπιστημονική ομάδα βρίσκεται σε διαλεκτική σχέση με τον ασθενή, προσπαθώντας να πραγματοποιήσει τους στόχους που αυτός θέτει, όπου αυτοί είναι εφικτοί.

Παρούσα κατάσταση στον «ΑΓΙΟ ΛΟΥΚΑ»
Στην Κλινική «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» λειτουργεί ομάδα αποκατάστασης από τον Απρίλιο του 2002, η οποία απαρτίζεται από ειδικό Φυσίατρο, φυσιοθεραπευ-τές, εργοθεραπευτή, λογοπαθολόγο και εφαρμοστή ορθωτικών ναρθήκων. Από τις ειδικότητες αυτές μόνο οι φυσιοθεραπευτές εργάζονται σε μόνιμη βάση στην Κλινική. Οι υπόλοιποι είναι επιστημονικοί συνεργάτες και βρίσκονται σε επαφή με την Κλινική ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς και την πορεία της αποκατάστασης.

Στον ένα χρόνο λειτουργίας της ομάδας, έχουμε νοσηλεύσει 13 ασθενείς, με μέση ηλικία 63,23 ετών, μέσο χρόνο νοσηλείας 57 ημέρες και μέσο χρόνο παραμονής στην Κλινική για αποκατάσταση 19 ημέρες. Από τους ασθενείς αυτούς, 8 έχουν πάρει εξιτήριο και βρίσκονται στα σπίτια τους, 2 συνεχίζουν την αποκατάσταση σε εξωτερική βάση, και 3 συνέχισαν την διαδικασία της αποκατάστασης σε άλλο κέντρο του εσωτερικού ή του εξωτερικού.

Αν και ο αριθμός των αρρώστων είναι ακόμη μικρός, φιλοδοξούμε και προ-σβλέπουμε σε μια ευρύτερη δραστηριοποίηση, με τελικούς στόχους την ουσιαστική βοήθεια στους ασθενείς, την επάνοδο του αυτοσεβασμού τους και την προαγωγή της αυτοεξυπηρέτησής τους.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ