ΠΙΣΩ
Μυοσκελετικός Πόνος και Σημεία Σκανδάλης (TRIGGER POINTS) - Διάγνωση
Τεύχος 7
Μυοσκελετικός Πόνος και Σημεία Σκανδάλης (TRIGGER POINTS) - Διάγνωση
Δρ. Θεόδωρος Αντ. Λοϊζίδης PhD,
Ειδικός Φυσικής και Ιατρικής Αποκατάστασης, Senior Member of European Board of PMR, Διδάκτωρ Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Επιστημονικός Υπεύθυνος Τμήματος Φυσικής και Ιατρικής Αποκατάστασης Κλινικής «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ»

Πόνος, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, είναι μία δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική ΕΜΠΕΙΡΙΑ που μπορεί να συνδέεται με πραγματική ή δυνητική βλάβη ιστού. (Pain is an unpleasant sensory and emotional experience associated with actual or potential tissue damage). Η ένταση του πόνου αρκετές φορές δεν αντικατοπτρίζει τη βαρύτητα της βλάβης ή την αιτία της.

Ο πόνος χωρίζεται ανάλογα με το νευροφυσιολογικό μηχανισμό που προκαλείται, τα χρονικά χαρακτηριστικά που έχει, την αιτιολογία του ή τη περιοχή όπου εντοπίζεται. Ο νευροφυσιολογικός μηχανισμός διακρίνεται σε τραυματικό επώδυνο πόνο (nociceptive pain) που μπορεί να είναι σωματικός ή σπλαγχνικός και σε μη τραυματικό επώδυνο πόνο που μπορεί να είναι νευρογενής ή ψυχογενής. Ο μυοσκελετικός πόνος αποτελεί τμήμα του σωματικού πόνου αλλά η παρουσία του μπορεί να εξελιχθεί και σε άλλες μορφές πόνου.

Ο μυοσκελετικός πόνος αναφέρεται σε επώδυνα ερεθίσματα που προκαλούνται από στοιχεία του ερειστικού συστήματος όπως οστά αρθρώσεις, σύνδεσμοι, τένοντες μύες κ.τ.λ. Τμήμα του μυϊκού πόνου αποτελούν τα σημεία σκανδάλης (Trigger Points TrPs). Τα σημεία σκανδάλης εμφανίστηκαν στην διεθνή βιβλιογραφία με ποικίλες διαγνώσεις (1904) , και προτεινόμενους τρόπους αντιμετώπισης (1938-1939) , για να καταλήξουν οι J. Travell και D. Simons (1995) να αποδείξουν την παρουσία τους και να παραθέσουν τρόπο αντιμετώπισής τους.

Το Αμερικάνικο Κολέγιο των Ρευματολόγων χρησιμοποιεί τα σημεία σκανδάλης στην κλινική διάγνωση της Ινομυαλγίας (Fibromyalgia) όπου μεταξύ και άλλων κριτηρίων, ο ασθενής πρέπει να παρουσιάζει πόνο σε 11 από 18 συγκεκριμένα σημεία πίεσης.

Τα σημεία σκανδάλης παρουσιάζουν μερικά κλινικά χαρακτηριστικά. Κατά την ψηλάφηση παρουσιάζεται εντοπισμένο οζίδιο (spot tenderness) που προκαλεί έντονο πόνο κατά την πίεση (jump sing) και αναγνωρίζεται από τον ασθενή ως ο πόνος που τον βασανίζει (pain recognition). Το οζίδιο βρίσκεται συνήθως πάνω σε μία ‘σφικτή' ταινία (palpable taut band) που ακολουθεί τη φορά του μυός. Ο πόνος συνήθως αντανακλά με συγκεκριμένο τρόπο και εξαρτάται από τη θέση του σημείου όπου βρίσκεται. Ένα άλλο σημαντικό κλινικό σημείο είναι ότι κατά την τοποθέτηση βελόνας στο σημείο σκανδάλης προκαλείται η τοπική αντίδραση σύσπασης (local twitch response).

Υπάρχουν δευτερογενή προβλήματα που προκαλούνται από τη παρουσία των σημείων σκανδάλης. Παρουσιάζεται μειωμένο εύρος κίνησης της άρθρωσης που κινεί ο συγκεκριμένος μυς. Επίσης όταν ο μυς αυτός συναντήσει αντίσταση κατά τη σύσπαση προκαλείται πόνος. Παράλληλα παρατηρούνται διαταραχές αισθητικότητας με παραισθησίες και δυσαισθησίες στην περιοχή κατανομής του σημείου, όπως επίσης και αδυναμία των αντίστοιχων μυών.

Παρά τα σαφή κλινικά σημεία υπάρχουν διαφορετικές καταστάσεις που μπορεί να προσομοιάζουν με παρουσία σημείων σκανδάλης και η ακριβής διάγνωση είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Η επιστημονική κοινότητα έχει καταλήξει σε μία σταθερή συμφωνία ως προς τη διάγνωση: Ο συνδυασμός εντοπισμένης ευαισθησίας πάνω σε μία ψηλαφητή ζώνη, και η αναγνώριση από τον ασθενή του πόνου του, αποτελούν τα ελάχιστα αποδεκτά κριτήρια για τη διάγνωση επώδυνου σημείου σκανδάλης.
Η σύγχρονη τεχνολογία έχει επιστρατευτεί για τη διάγνωση και αντιμετώπιση των σημείων σκανδάλης. Έχει χρησιμοποιηθεί ο υπέρηχος μαλακών μορίων για την ανεύρεση σημείων σκανδάλης κυρίως στον τραπεζοειδή, όπως επίσης η ‘θερμογραφία' για την ανεύρεση διαφοράς θερμοκρασίας ανάμεσα στο επώδυνο σημείο και στο υπόλοιπο σώμα. Η ηλεκτρομυογραφική δραστηριότητα των σημείων σκανδάλης που εξετάζεται με βελόνα παρουσιάζει χαμηλής συχνότητας δραστηριότητα όπως επίσης και υψηλού δυναμικού καταγραφές, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές. Σε ηλεκτρομυογράφημα επιφανείας βρίσκουμε αυξημένη ανταπόκριση των κινητικών μονάδων, καθυστερημένη χαλάρωση και εύκολη κόπωση παράλληλα με αυξημένο φορτίο και μειωμένη αντοχή σε εργασία.

Η ανακάλυψη των σημείων σκανδάλης βοήθησε στη διάγνωση και θεραπεία αρκετών επώδυνων καταστάσεων, όπως χαμηλός οσφυϊκός πόνος, αυχεναλγία, ωμαλγία. Η διάγνωσή τους και η αντιμετώπισή τους βελτιώθηκε καθώς βρέθηκαν νέοι τρόποι αντίληψης του μυϊκού πόνου. Η αντιμετώπισή τους περιλαμβάνει συνδυασμό παρεμβάσεων (όπως βελονισμός, διηθήσεις, θεραπευτική άσκηση, stretch and spray τεχνική) που βελτιώνει σημαντικά τον πόνο των ασθενών.

Merskey, N., Bogduk, N. (eds) Classification of chronic pain. Task force on Taxonomy, 2nd ed Sheattle, IASP, Press 1994.
Krusen FH. Physical therapy in fibrositis. Arch Phys Ther 18:687-697,722 :1937
Gowers WR: Lumbago: Its lessons and analoges. BMJ 1:117-121, 1904
Kellgren JH: Observations on referred pain arising from muscle. Clin Sci 3:174-190, 1938
Kellgren JH: On the distribution of pain arising from deep somatic structures with charts of segmental pain areas. Clin Sci 4:35-46, 1939
Myofacial pain and dysfunction. The trigger point manual Volume I-II, sec edit 1998
Klippel JH, Dieppe PA. Rheumatology. St Louis , Mosby- Year book 1994
Gerwin RD. , Shannon S., Hong CZ. Hubband D. Gevirtz R: Interratter reliability in myofacial trigger point examination. Pain 69:65-73, 1997
Gerwin, RD., Duranleau, D. Ultrasound identification of the myofacial tirgger points Muscle and Nerve 20:767-768, 1997
Kruse RA, Christiansen JA: Thermographic imaging of myofacial trigger points: a follow up study. Arch Phys Med Rehabil 73:819-823, 1992
Hubbard DR , Berkoff GM: Myofacial trigger points show spontaneous needle EMG activity. Spine 18:1803-1807, 1993.


Σχήμα 1: Σχηματική παράσταση του τρόπου διαγνωστικής ψηλάφησης των σημείων σκανδάλης (Travell & Simons Myofacial Pain and Dysfunction)

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ