ΠΙΣΩ
Χρόνιες παθήσεις και ψυχική υγεία
Τεύχος 12
Χρόνιες παθήσεις και ψυχική υγεία
Δρ. Χριστίνα Καραμανίδου
Ψυχολόγος Υγείας

Παραδοσιακά, τα θέματα υγείας και ασθενείας ήταν ευθύνη του ιατρικού προσωπικού του οποίου η κατάρτιση αφορά στην θεραπεία πολύ συγκεκριμένων ασθενειών. Το σύστημα υγείας μέχρι πρόσφατα είχε ως στόχο την εξάλειψη επιδημιών και άλλων ασθενειών (πολιομυελίτιδα, διφθερίτιδα) καθώς και να προσφέρει εντατική θεραπεία σε επείγοντα περιστατικά (τραύματα, έμφραγμα του μυοκαρδίου).

Η επιμήκυνση του ορίου ζωής συνεπάγεται νέες δυσκολίες για τους ασθενείς, τις οικογένειές τους και όσους προσφέρουν ιατρική περίθαλψη. Η αλματώδης τεχνολογική ανάπτυξη του ιατρικού τομέα σημαίνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν περισσότερα χρόνια, ωστόσο συχνά υποφέροντας από χρόνιες παθήσεις όπως Άλτσχαϊμερς, διαβήτη, καρδιοαγγειακές παθήσεις, καρκίνο, νεφρική ανεπάρκεια, ρευματοειδή αρθρίτιδα, μυοσκελετικές παθήσεις, AIDS. Αυτό σημαίνει ότι το κλασικό ιατρικό μοντέλο, το οποίο μέχρι πρόσφατα ασχολείτο αποκλειστικά με τη βιολογική πλευρά της ασθένειας, πρέπει να διευρυνθεί ώστε να περιέχει και άλλους, νέους παράγοντες που επίσης συντελούν στην πορεία της υγείας τους ασθενούς. Ειδικότερα, κοινωνικούς, ψυχολογικούς, ατομικούς, και παράγοντες που σχετίζονται με το περιβάλλον του ασθενούς.

Ο όρος "χρόνιες ασθένειες" αναφέρεται σε εκείνες τις παθήσεις που έχουν ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω χαρακτηριστικά: οφείλονται σε παθολογική αιτία για την οποία δεν υπάρχει γνωστή θεραπεία, έχουν διαρκή επιδείνωση, συνεπάγονται μερική ανικανότητα, επιβάλλουν μεγάλο διάστημα επίβλεψης, παρακολούθησης και φροντίδας, καθώς και ειδική αποκατάσταση για τον ασθενή.

Η αίσθηση της κοινωνικής αποξένωσης λόγω της μειωμένης κοινωνικής επαφής είναι μια από τις πιο καταστρεπτικές συνέπειες των χρόνιων παθήσεων για τον ασθενή.

Αυτή η αποξένωση μπορεί να λάβει χώρα με δυο τρόπους. Είναι πιθανό ο ασθενής εξαιτίας των συμπτωμάτων της ασθένειας, των τυχόν απρόβλεπτων κρίσεων, του δύσκολου προγράμματος θεραπείας, ή της μειωμένης ενέργειας, να μην επιδιώκει κοινωνική επαφή ή και να αποτραβηχτεί τελείως από κάθε κοινωνική δραστηριότητα.

Στην άλλη περίπτωση, ο κοινωνικός περίγυρος αποκλείει τον ασθενή επειδή εκείνος αδυνατεί να εκπληρώσει με επιτυχία τους κοινωνικούς του ρόλους. Είναι πιθανόν ο ασθενής να περιθωριοποιείται από συγγενείς και φίλους εξαιτίας των αυξημένων του αναγκών (π.χ. οικονομικές, συναισθηματικές) και συγχρόνως εξαιτίας της ανικανότητάς του να διατηρήσει μια σταθερή εργασιακή κατάσταση και να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του ως γονιός, σύζυγος, φίλος κτλ.

Σε καθεμία από τις παραπάνω περιπτώσεις, οι κοινωνικές σχέσεις διακόπτονται ή καταστρέφονται. Επιπλέον, επειδή συχνά η χρόνια ασθένεια συνεπάγεται δυσμορφία, κινητικά προβλήματα, αυξημένη ανάγκη για ξεκούραση, απώλεια λειτουργίας κάποιων οργάνων, χρόνιους πόνους κτλ., οι ασθενείς στιγματίζονται, γεγονός που δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τη θέση τους στην κοινωνία και στον άμεσο περίγυρό τους.

Ένα σημαντικό ποσοστό των ανθρώπων που πάσχουν από σωματικές ασθένειες υποφέρει από άγχος και κατάθλιψη, γεγονός που αντικατοπτρίζει τις επιπτώσεις της ασθένειας στην ποιότητα ζωής του ασθενούς.

Στα αρχικά στάδια μιας ασθένειας τα συμπτώματα συνήθως είναι άγχος και γενικότερη ανησυχία (πχ. ο ασθενής μπορεί να αναρωτιέται αν η ασθένεια είναι επικίνδυνη, αν πρόκειται να κρατήσει πολύ καιρό κτλ.). Η κατάθλιψη είναι πιο πιθανό να επέλθει σε μεταγενέστερο στάδιο της ασθένειας, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής έρθει αντιμέτωπος με τις όποιες απώλειες συνεπάγεται η ασθένειά του.

Το άγχος και η κατάθλιψη μπορούν να επηρεάσουν την αποκατάσταση της υγείας του ασθενούς και τον τρόπο που αντιμετωπίζει την ασθένεια και την θεραπεία της. Οι χρόνιες σωματικές ασθένειες αλλάζουν τον τρόπο ζωής του ασθενή, τον τρόπο που βλέπει τον εαυτό του, καθώς και το πώς σχετίζεται με τους άλλους. Το άτομο πρέπει να μάθει να προσαρμόζεται με τις συνέπειες της ασθένειας στη φυσική του κατάσταση. Επιπλέον πρέπει να αντιμετωπίζει τυχόν αρνητικά συναισθήματα, να διατηρεί την αυτοπεποίθηση και μια θετική εικόνα του εαυτού του. Τέλος, να διατηρεί τις κοινωνικές σχέσεις του ακόμα και όταν έρχεται αντιμέτωπος με ένα αβέβαιο μέλλον, ώστε να απολαμβάνει την πρακτική και άλλη στήριξη που μπορεί να προσφέρει ο κοινωνικός του περίγυρος.

Η διάγνωση του άγχους και της κατάθλιψης σε ανθρώπους που πάσχουν από σωματικές ασθένειες είναι μια μεγάλη πρόκληση για τους επαγγελματίες υγείας. Αυτό συμβαίνει επειδή η κύρια συμπτωματολογία των συγκεκριμένων ψυχολογικών διαταραχών (απάθεια, έλλειψη συγκέντρωσης και ενδιαφέροντος, διαρκής αίσθηση κούρασης, διαταραχές ύπνου και λήψης τροφής) είναι ενδεχομένως και ενδεικτική του παθολογικού προβλήματος που αντιμετωπίζουν.

Η σωματική ασθένεια και η ψυχική υγεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένες. Η δυσλειτουργία στον έναν τομέα οδηγεί σε δυσλειτουργία και στον άλλο, ώστε δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος αναπηρίας και απόγνωσης. Τα αποτελέσματα από πολλές επιστημονικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι η ύπαρξη ψυχικής ασθένειας επηρεάζει αρνητικά την πορεία της σωματικής ασθένειας και αντιστρόφως.

Η σύγχρονη ιατρική και ψυχολογία συνηγορούν στη υψηλή σημασία της καλής ψυχικής υγείας και του σημαντικού ρόλου που αυτή έχει στα πλαίσια της θεραπευτικής διαδικασίας. Ως εκ τούτου, η διάγνωση και άμεση θεραπευτική παρέμβαση σε ασθενείς με υψηλά επίπεδα άγχους ή και συμπτώματα κατάθλιψης, είναι ιδιαίτερα σημαντική. Εάν εσείς ή κάποιο μέλος του οικογενειακού ή φιλικού σας κύκλου επηρεάζεστε από μερικά από τα θέματα που συζητήθηκαν σε αυτό το άρθρο, ενδείκνυται να απευθύνεστε στο νοσηλευτικό / ιατρικό προσωπικό της Κλινικής, ώστε να σας παραπέμπουν σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ