ΠΙΣΩ
Ηχοκαρδιογραφία τριών διαστάσεων (3D): μια νέα διάσταση στην Καρδιολογία
Τεύχος 17
Ηχοκαρδιογραφία τριών διαστάσεων (3D): μια νέα διάσταση στην Καρδιολογία
Βλάσης Νινιός
Επεμβατικός Καρδιολόγος

Η χρησιμοποίηση των υπερήχων ως διαγνωστική μέθοδος ήταν ανέκαθεν για την ιατρική, και ιδιαίτερα για την Καρδιολογία, ένας γρήγορος, ανώδυνος, ακίνδυνος, φθηνός και αναπαραγώγιμος τρόπος διαγνωστικής απεικόνισης. Στηρίζεται στην αρχή της εκπομπής ακουστικών κυμάτων με συχνότητα μεγαλύτερη από αυτή που μπορεί να αντιληφθεί το ανθρώπινο αυτί, και στην πρόσληψή τους μετά από την αντανάκλασή τους στους ανθρώπινους ιστούς. Η μέθοδος ήταν ανέκαθεν ασφαλής, αφού, ιδιαιτέρως συγκρινόμενη με την ιονίζουσα ακτινοβολία, στερείται κάθε ανεπιθύμητης ενέργειας για τον ανθρώπινο οργανισμό. Η μέθοδος που εμφανίστηκε πριν από 40 και πλέον χρόνια, γνώρισε αλματώδη ανάπτυξη τις τελευταίες 2 δεκαετίες με τη βελτίωση της τεχνολογίας των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Μεγάλα βήματα προόδου σημειώθηκαν με την προσθήκη της αρχής του Doppler, που απεικονίζει και μετράει με ακρίβεια την ταχύτητα κίνησης αίματος και ιστών σε πραγματικό χρόνο και τη δυνατότητα χρήσης των υπερήχων μέσα από ειδικούς καθετήρες δια του οισοφάγου, αξιοποιώντας κατά αυτόν τον τρόπο την άμεση γειτνίαση και επαφή του με την καρδιά και την απεικόνιση λεπτομερειών των καρδιακών δομών που δεν είναι δυνατόν να καταγραφούν με καμία άλλη μέθοδο (διοισοφάγειο υπερηχογράφημα). 
 



Παρ' όλες όμως τις τεχνικές βελτιώσεις, η απεικόνιση με τους υπερήχους οδηγούσε πάντα σε ασπρόμαυρες εικόνες που κατά γενική ομολογία ήταν κατανοητές μόνο στους λίγους μυημένους και που δε θύμιζαν σε τίποτα την πραγματική ανατομία της καρδιάς. Επιπλέον, η δυναμική φύση της λειτουργίας της καρδιάς που αλλάζει διαρκώς σχήμα και θέση στο χώρο, έκαναν την κατανόηση των αποτελεσμάτων των υπερήχων ιδιαίτερα δύσκολη. 

 

Απεικόνιση στις τρεις διαστάσεις

Αυτονόητα λοιπόν η απεικόνιση ενός οργάνου στις τρεις διαστάσεις έχει το αδιαφιλονίκητο πλεονέκτημα της πραγματικής, φυσιολογικής, ζωντανής αναπαράστασης, που γίνεται αμέσως κατανοητή και που οδηγεί σε άμεσα και ασφαλή συμπεράσματα. Στους υπερήχους καρδιάς αυτό έγινε εφικτό το 2003 με τη δημιουργία συσκευών που σαρώνουν εκπέμποντας και προσλαμβάνοντας τρισδιάστατη δέσμη υπερήχων σε πραγματικό χρόνο. Σε αντίθεση λοιπόν με τις παραδοσιακές εφαρμογές, που η απεικόνιση γίνεται με την εμφάνιση μιας τομής, ενός επιπέδου δύο διαστάσεων, εδώ έχουμε ζωντανή απεικόνιση της μορφολογίας και της λειτουργίας της καρδιάς όπως ακριβώς είναι στην πραγματικότητα. Αυτό γίνεται γρήγορα και ακίνδυνα όπως και πριν, αφού η μέθοδος στηρίζεται στις ίδιες αρχές εφαρμογής των υπερήχων. Στην Κλινική μας η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται από το 2004, ενώ από τον Οκτώβριο 2007 είμαστε το πρώτο κέντρο σε όλη την Ελλάδα και ένα από τα λίγα στην Ευρώπη που διαθέτουμε το τρισδιάστατο διοισοφάγειο υπερηχογράφημα. 

Εφαρμογές

Τονίσθηκε ήδη η αυτονόητη υπεροχή της τρισδιάστατης απεικόνισης. Η υπεροχή αυτή βρίσκει ιδιαίτερη εφαρμογή στην καρδιά, λόγω της πολύπλοκης και διαρκώς μεταβαλλόμενης μορφολογίας της, καθώς πολλά από τα γεγονότα της καρδιάς έχουν διάρκεια μόλις μερικών χιλιοστών του δευτερολέπτου. Στο χώρο της Ιατρικής επιστήμης όμως, πρέπει κανείς να αποδεικνύει τη χρησιμότητα μιας νέας τεχνολογίας. Το επιχείρημα των όμορφων εικόνων δυστυχώς δεν είναι αρκετό. Επιγραμματικά, αυτές είναι κάποιες από τις εφαρμογές της τρισδιάστατης ηχοκαρδιογραφίας:

Απεικόνιση της λειτουργίας της αριστεράς κοιλίας (ΑΚ). Η ΑΚ είναι η βασική κοιλότητα της καρδιάς, το τμήμα που έχει το σκληρό έργο της άντλησης και κυκλοφορίας του αίματος. Στην εποχή μας, με τη στεφανιαία νόσο να αποτελεί τη σύγχρονη μεγάλη επιδημία, η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα. Οι νέες θεραπευτικές επιλογές στηρίζονται στη λεπτομερή καταγραφή της κίνησης των τοιχωμάτων της ΑΚ και στον ακριβή υπολογισμό του όγκου του αίματος που διακινείται. Είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι η 3D απεικόνιση είναι η καλύτερη και επιστημονικά ορθότερη μέθοδος αυτού του υπολογισμού.

Εκτίμηση βαλβιδικών παθήσεων: Οι τέσσερις βαλβίδες της καρδιάς έχουν πολύπλοκη τρισδιάστατη δομή και ταχύτατη κίνηση. Οι παθήσεις τους έχουν τεράστια σημασία, αφού αφορούν μεγάλο τμήμα του πληθυσμού και μπορεί να είναι απειλητικές για τη ζωή. Η έγκαιρη και ορθή διάγνωση των παθήσεών τους επιτρέπει τη λήψη αποφάσεων για θεραπεία, ιδιαίτερα την απόφαση για εγχείρηση επιδιόρθωσης ή αντικατάστασής τους. Η 3D ηχοκαρδιογραφία είναι αδιαμφισβήτητα η πιο κατάλληλη μέθοδος, αφού υπερτερεί των παραδοσιακών μεθόδων επιτρέποντας αναίμακτα την ακριβή περιγραφή της βαρύτητας της βαλβιδοπάθειας, και προετοιμάζει τον καρδιοχειρουργό δίνοντας μια πιστή ανατομική εικόνα της βαλβίδας πριν από το χειρουργείο (Εικόνα 1). Έτσι επιτρέπει τον καλύτερο σχεδιασμό της επέμβασης. Ιδιαίτερη είναι η αξία του διοισοφαγείου 3D ηχοκαρδιογραφήματος, λόγω της πολύ μεγάλης αναλυτικότητας των εικόνων του.

Συγγενείς καρδιοπάθειες: Οι καρδιοπάθειες από τη στιγμή της γέννησης αποτελούν πλέον ένα μεγάλο κεφάλαιο στην Καρδιολογία. Η πρόοδος της χειρουργικής αντιμετώπισής τους τις έχει καταστήσει αντιμετωπίσιμες σε μεγάλο ποσοστό και για αυτό το λόγο, ένας μεγάλος πλέον αριθμός ατόμων έχει φθάσει στην ενηλικίωση και απαιτεί στενή παρακολούθηση. Η ανατομία και η λειτουργία της καρδιάς είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη και διαφορετική σε αυτές τις περιπτώσεις, και η πιστή απεικόνιση με τις υπάρχουσες υπερηχογραφικές μεθόδους ελλιπής. Με τους 3Δ υπερήχους έχουμε τη δυνατότητα να συμπεριλάβουμε όλο τον όγκο της καρδιάς και στη συνέχεια να επεξεργαστούμε ηλεκτρονικά τα δεδομένα, αποτυπώνοντας τα επιμέρους στοιχεία της ανατομίας, αποφεύγοντας έτσι λάθη στη διάγνωση.

Επεμβατική Καρδιολογία: Τα τελευταία χρόνια, η αντιμετώπιση καρδιολογικών νοσημάτων, ιδιαίτερα της στεφανιαίας νόσου, γίνεται πλέον επιτυχώς με λιγότερο αιματηρές μεθόδους, χωρίς τη χρήση γενικής αναισθησίας και χωρίς χειρουργικές τομές. Στην Κλινική μας, εδώ και τέσσερα χρόνια, γίνεται επιτυχώς η σύγκλειση μεσοκολπικών επικοινωνιών με τη χρησιμοποίηση ειδικών συσκευών (‘ομπρέλες’) (Εικόνα 2), η τοποθέτηση των οποίων γίνεται με την καθοδήγηση υπερήχων. Με τη χρήση των 3D υπερήχων, έχουμε την αποτύπωση της επικοινωνίας στην πραγματική της διάσταση (Εικόνα 3) και μπορούμε να ελέγξουμε την εφαρμογή της συσκευής με μεγάλη ακρίβεια. Άλλες επεμβατικές εφαρμογές αποτελούν η καθοδήγηση της κατάλυσης των πνευμονικών φλεβών, της τοποθέτησης βηματοδοτικών καλωδίων στο στεφανιαίο κόλπο, της λήψης βιοψίας από την καρδιά, της διάτασης στενωμένων βαλβίδων με μπαλόνι.

Μελλοντικές προοπτικές

Θα μπορούσε με ασφάλεια να πει κάποιος ότι το μέλλον είναι τρισδιάστατο. Η υπάρχουσα τεχνολογία εμφανίστηκε μόλις πριν από τέσσερα χρόνια και οι επιπλέον αναβαθμίσεις της έχουν ήδη καταστήσει τα πρώτα μηχανήματα σχεδόν πεπαλαιωμένα. Αναμένονται σύντομα νέες βελτιώσεις με περαιτέρω βελτίωση της ποιότητας των εικόνων, των δυνατοτήτων ποσοτικοποίησης και μετρήσεων και σμίκρυνση των ηχοβολέων, με δυνατότητα ίσως να εντεθούν στον οργανισμό για λήψη εικόνων εκ των έσω.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ