ΠΙΣΩ
Κατευθυντήριες οδηγίες για τη βασική καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση
Δρ. Μαρία Κώτσιου Μπρούσα
Χειρουργός Παίδων - Εντατικολόγος Παίδων

Η βασική υποστήριξη της ζωής αποτελεί τον πρώτο από τους κρίκους που θα προσφέρουν καλύτερα ποσοστά επιβίωσης και καλύτερη ποιότητα ζωής σε παιδιά με ανακοπή. Η ταχεία και αποτελεσματική ΚΑΡΠΑ (καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση) έχει σαν αποτέλεσμα την επιτυχή επαναφορά της αυτόματης κυκλοφορίας και την επιβίωση χωρίς υπολειμματικές νευρολογικές βλάβες.



Η βασική ΚΑΡΠΑ αναφέρεται στην αναζωογόνηση χωρίς τεχνικά μέσα, ή αερισμό με μάσκα και ασκό μέχρι να υποστηριχθεί με εξειδικευμένη καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση. Μπορεί να εφαρμοσθεί μέσα ή έξω από το Νοσοκομείο.

H καρδιοπνευμονική ανακοπή στα βρέφη και τα παιδιά σπάνια είναι ξαφνικό γεγονός. Συνήθως είναι το αποτέλεσμα μιας προοδευτικής έκπτωσης της αναπνευστικής λειτουργίας που οδηγεί σε υποξαιμία και καρδιακή ανακοπή. Συχνά είναι αποτέλεσμα υποογκαιμίας και shock.

Η πρόγνωση της επιβίωσης χωρίς υπολειμματικές νευρολογικές βλάβες σε αναπνευστική ανακοπή ξεπερνάει το 70%, ενώ σε αμιγή καρδιακή ανακοπή κυμαίνεται στο 30%. Ο παιδικός πληθυσμός, όσον αφορά την αντιμετώπιση με ΚΑΡΠΑ, χωρίζεται σε βρέφη έως ενός έτους και σε παιδιά μεγαλύτερα του έτους.


Ασφάλεια διασώστη και θύματος

Πριν αρχίσει η βασική ανάνηψη, απαιτείται ένας γρήγορος έλεγχος στο περιβάλλον για τυχόν παραμένοντες κινδύνους (εστίες φωτιάς, ηλεκτρικά καλώδια, δηλητηριώδη αέρια κ.λπ.), ώστε να εξασφαλισθεί η ασφάλεια του παιδιού και του διασώστη.

Το σώμα του παιδιού σταθεροποιείται σε σκληρή επιφάνεια, ενώ του βρέφους μπορεί να ακινητοποιηθεί στο αντιβράχιο του διασώστη.


Ελεγχος για ανταπόκριση

  • Εφαρμόζονται ήπια απτικά και ακουστικά ερεθίσματα προς το θύμα.
  • Παρακολουθείται για κάποια κίνηση. Εάν απαντήσει, τοποθετείται σε θέση ανάνηψης (Εικόνα 1). Γίνεται ένας γρήγορος έλεγχος για να διαπιστωθεί οποιαδήποτε βλάβη ή ανάγκη για ιατρική βοήθεια.
  • Εάν δεν υπάρχει ανταπόκριση, ο διασώστης φωνάζει «βοήθεια» και ξεκινάει η βασική ΚΑΡΠΑ.

Εικόνα 1: Θέση ανάνηψης


Εάν υπάρχει ένας διασώστης μόνο, εφαρμόζεται ΚΑΡΠΑ για 5 κύκλους (περίπου 2 min). O ένας κύκλος για έναν διασώστη είναι 30 συμπιέσεις και 2 αναπνοές. Aκολουθεί η ενεργοποίηση για εξειδικευμένη βοήθεια (EKAB εξωνοσοκομειακά ή ομάδα διάσωσης στο Νοσοκομείο). Εάν δεν υπάρχει υπόνοια τράυματος, ο διασώστης μπορεί να μεταφέρει το βρέφος στο αντιβράχιό του για να τηλεφωνήσει. ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΓΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΗ ΒΟΗΘΕΙΑ (EKAB εξωνοσοκομειακά ή ομάδα διάσωσης στο Νοσοκομείο) Είναι ζωτικής σημασίας ο διασώστης να καλέσει σε βοήθεια όσο το δυνατόν γρηγορότερα:

  • Όταν υπάρχουν περισσότεροι από έναν διασώστες, ο ένας αρχίζει αναζωογόνηση και ο άλλος καλεί σε βοήθεια.
  • Εάν ο διασώστης είναι μόνος του, εφαρμόζει ΚΑΡΠΑ για δύο λεπτά πριν καλέσει για βοήθεια.


Για να ελαχιστοποιήσει τη διακοπή της ΚΑΡΠΑ, μπορεί να μεταφέρει το βρέφος ή το μικρό παιδί, ή να συνεχίσει την ΚΑΡΠΑ κρατώντας το στο αντιβράχιό του, κατά τη διάρκεια της κλήσης για βοήθεια.

  • Όταν το επεισόδιο της ανακοπής είναι αιφνίδιο και υπάρχει μαρτυρία γιʼ αυτό, προηγείται η κλήση βοήθειας, ακολουθεί η προμήθεια ΑΕΑ (αυτόματου εξωτερικού απινιδωτή) εάν υπάρχει η δυνατότητα και αμέσως μετά αρχίζει η ΚΑΡΠΑ.

 

Εκτίμηση των ζωτικών λειτουργιών

Η εκτίμηση των ζωτικών λειτουργιών αποτελεί το πρώτο βήμα προσέγγισης του βαρέως πάσχοντος παιδιού (A Airway, B Breathing, C Circulaon).

Airway (Αεροφόροι οδοί): Ελεγχος και αποκατάσταση της βατότητας των αεροφόρων οδών. O έλεγχος του αεραγωγού και της αναπνοής περιλαμβάνει την κίνηση του θώρακα, την αίσθηση του αέρα στην εκπνοή, την ύπαρξη ή όχι απόφραξης του αεραγωγού.

Η απελευθέρωση του αεραγωγού γίνεται με την έκταση της κεφαλής και την ανύψωση του πηγουνιού (Class IIa) (Εικόνα 2), ενώ η απελευθέρωση της βατότητας των αεροφόρων οδών με τον χειρισμό ανάσπασης της κάτω γνάθου (Class IIb) (Εικόνα 3), η οποία δεν είναι τόσο αποτελεσματική αλλά πρέπει να εφαρμόζεται σε υπόνοια κάκωσης της σπονδυλικής στήλης, και μόνο από εκπαιδευμένο διασώστη.


 

Εικόνα 2 Εικόνα 3


Με την απελευθέρωση του αεραγωγού γίνεται προσπάθεια να αισθανθούμε ή να ακούσουμε τον αέρα της αναπνοής, ενώ παράλληλα ελέγχεται ο θώρακας και η κοιλιά για αναπνευστικές κινήσεις (Ακούω, Βλέπω, Αισθάνομαι – Μέγιστος χρόνος εκτίμησης 10 sec).

Βreathing (Αναπνοή): Eάν το παιδί αναπνέει, τοποθετείται σε θέση ανάνηψης και παρακολουθείται. Εάν δεν αναπνέει, απομακρύνεται προσεκτικά κάθε ορατό αίτιο απόφραξης και δίνονται δύο αναπνοές διάσωσης, με έκπτυξη του θώρακα (συνολικά μέχρι 5 απόπειρες). Παρακολουθείται για τυχόν αντιδράσεις (βήχας, κίνηση).

Εάν και πάλι δεν αναπνέει, αρχίζει ο αερισμός στόμα με στόμα. Κρατώντας σταθερά τα χέρια του σε θέση διάνοιξης του αεραγωγού, ο ανανήπτης παίρνει μια βαθειά εισπνοή και στη συνέχεια κλίνοντας με τα δυό του δάκτυλα τους ρώθωνες καλύπτει με το στόμα του το στόμα του παιδιού (ή και τη μύτη αν είναι βρέφος) (Class IIb) και εκπνέει μαλακά μέχρι να ανασηκωθεί ο θώρακας (Εικόνα 4). Μετά την εφαρμογή των δύο αναπνοών διάσωσης (συνολικά μέχρι 5 απόπειρες), ο ρυθμός είναι 8-10 αναπν/min με πίεση τόση ώστε να εξασφαλίζεται η ανύψωση του θώρακα. Εάν το θύμα ανακτήσει σφυγμό και δεν αναπνέει, ο ρυθμός των αναπνοών είναι 12-20 αναπν/min. Η χορηγούμενη πυκνότητα οξυγόνου φτάνει το 16 - 17%.
 

Εικόνα 4


Μερικές φορές, οι διασώστες εφαρμόζουν υπερβολικό αερισμό, ο οποίος μπορεί να έχει καταστρεπτικές συνέπειες για το θύμα, επειδή προκαλεί:

  • Μείωση της καρδιακής παροχής εμποδίζοντας την φλεβική επαναφορά, μείωση της αιματικής εγκεφαλικής ροής και της ροής των στεφανιαίων, εξαιτίας της αυξημένης ενδοθωρακικής πίεσης.
  • Εγκλωβισμό αέρα και βαρότραυμα σε αρρώστους με απόφραξη των μικρών αεραγωγών.
  • Αυξημένο κίνδυνο για αναγωγή και εισρόφηση.


Εάν δεν επιτευχθεί αερισμός, πρέπει να εφαρμοστούν οι χειρισμοί απελευθέρωσης από ξένο σώμα. Η χρήση φραγμών στον αερισμό στόμα με στόμα φαίνεται ότι δεν προφυλάσσει από την μετάδοση λοιμώξεων, αλλά μπορεί και να προκαλέσει αύξηση των αντιστάσεων στη ροή του αέρα.

Θα πρέπει να τονίσουμε ότι όταν ο διασώστης είναι μόνος του, η αναλογία συμπιέσεις:αναπνοές είναι 30:2 (αναπνοές με αποτελεσματικό αερισμό), με όσο το δυνατόν μικρότερη παύση των συμπιέσεων (Class IIb).

Εάν οι διασώστες είναι δύο και ο αερισμός γίνεται στόμα με στόμα ή με ambu, η σχέση συμπιέσεων προς αναπνοές είναι 15:2. Οι διασώστες θα πρέπει να συγχρονίζονται, ώστε να μη συμπίπτουν οι συμπιέσεις με τον αερισμό.


Αερισμός με μάσκα και ασκό 

Ο αερισμός με μάσκα και ασκό θεωρείται η μέθοδος εκλογής για παιδιά που χρειάζονται υποστήριξη της αναπνοής για εξωνοσοκομειακή μεταφορά μικρής διάρκειας. Μία τυχαιοποιημένη μελέτη έδειξε ότι ο αερισμός με μάσκα και ασκό, συγκρινόμενος με την ενδοτραχειακή διασωλήνωση, έχει τα ίδια αποτελέσματα όσον αφορά την επιβίωση και την νευρολογική έκβαση σε παιδιά με εξωνοσοκομειακή μεταφορά μικρής διάρκειας (Class IIa).

Οταν η μεταφορά είναι μακράς διάρκειας, η υπεροχή της ενδοτραχειακής διασωλήνωσης εξαρτάται από το επίπεδο της εκπαίδευσης, την εμπειρία του διασώστη και την δυνατότητα ελέγχου του τελοεκπνευστικού διοξειδίου, κατά τη διασωλήνωση και κατά τη διάρκεια της μεταφοράς.

Ο σωστός αερισμός με μάσκα και ασκό απαιτεί την απελευθέρωση του αεραγωγού, την επιλογή του κατάλληλου μεγέθους μάσκας και ασκού (αυτοδιατεινόμενος μεγέθους 450 - 1500 ml, με αποθεματικό ασκό για χορήγηση υψηλών συγκεντρώσεων Ο2 και βαλβίδα εκτόνωσης της αυξημένης πίεσης) (Εικόνα 5, 6).
 


 

Εικόνα 5: Διάφορα μεγέθη προσωπίδων Εικόνα 6: Διάφορα μεγέθη
αυτοδιατεινόμενου ασκού (ambu)


Η επίτευξη επαρκούς αερισμού απαιτεί σωστή εφαρμογή της μάσκας (τεχνική Ε–C). Εφαρμόζουμε τη μάσκα ξεκινώντας από το ριζορίνιο και καλύπτοντας τη μύτη και το στόμα του παιδιού. Εφαρμόζουμε το μέσο, παράμεσο και μικρό δάκτυλο του αριστερού χεριού ώστε να υποστηρίζει την κάτω γνάθο με τη μορφή Ε από τη γωνία έως το πηγούνι, αποφεύγοντας την πίεση στα μαλακά μόρια για να μην προκαλέσει ο ανανήπτης την απόφραξη του αεραγωγού. Ακολουθεί η εφαρμογή του δείκτη και του αντίχειρα με τη μορφή λατινικού C στην άνω επιφάνεια της μάσκας, η δε ομοιόμορφη πίεση στη μάσκα δημιουργεί αεροστεγή εφαρμογή για να επιτευχθεί ικανοποιητικός αερισμός (Εικόνα 7).
 

Εικόνα 7: Αερισμός με μάσκα και Ambu σε βρέφος


H απλή ambu απελευθερώνει μόνο αέρα δωματίου, ενώ η ενίσχυση με οξυγόνο ροής 10L/min απελευθερώνει οξυγόνο 30%-80% και εξαρτάται από τον αναπνεόμενο όγκο που χορηγούμε και από τη μέγιστη εισπνευστική ροή. Οταν υπάρχει αποθεματικός ασκός στην ambu, η απελευθερούμενη συγκέντρωση οξυγόνου μπορεί να φθάσει στο 60%-95%. Θα πρέπει να διατηρούμε μία ροή οξυγόνου 10-15L όταν χρησιμοποιούμε την παιδιατρική ambu και 15L όταν χρησιμοποιούμε την ambu των ενηλίκων.

Οταν οι διασώστες είναι δύο, ο ένας εφαρμόζει τη μάσκα χρησιμοποιώντας και τα δύο χέρια του (διπλό Ε και C) και ο άλλος χειρίζεται τον ασκό για καλύτερα αποτελέσματα στον αερισμό (Εικόνα 8).
 

Εικόνα 8: Αερισμός με μάσκα και Ambu όταν οι διασώστες είναι δύο


Γαστρική διάταση και πίεση του κρικοειδούς χόνδρου

Η γαστρική διάταση σχετίζεται με αποτελεσματικό αερισμό, αλλά μπορεί να προκαλέσει αναγωγή και εισρόφηση. Για να την αποφύγουμε θα πρέπει:

  • Να αποφεύγουμε την αυξημένη εισπνευστική πίεση (π.χ. να αερίζουμε αργά)
  • Να εφαρμόζουμε πίεση στον κρικοειδή. Αυτό προϋποθέτει το θύμα να μην ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα και να υπάρχει δεύτερος διασώστης. Θα πρέπει να αποφεύγεται υπερβολική πίεση, για να μην προκαλέσουμε απόφραξη στην τραχεία.


Circulaon: Σε ένα παιδί χωρίς αναπνοή, η καρδιακή παροχή είναι ανεπαρκής, γιʼ αυτό θα πρέπει γρήγορα να αποκατασταθεί η κυκλοφορία. Η ψηλάφηση των σφύξεων θα γίνει στο μεγαλύτερο παιδί, όπως και στον ενήλικα, με την ψηλάφηση της καρωτίδας ή της μηριαίας αρτηρίας, ενώ στο βρέφος, λόγω του κοντού λαιμού, με την ψηλάφηση της βραχιονίου αρτηρίας. Η διάρκεια ελέγχου του σφυγμού δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 10 sec. Εάν υπάρχει σφυγμός, αλλά όχι αναπνοή, συνεχίζεται ο αερισμός (1220 αναπν/min) μέχρι να αρχίσει το παιδί να αναπνέει ικανοποιητικά. Κατά τη διάρκεια του αερισμού, θα πρέπει να επανεκτιμάται ο σφυγμός κάθε 2 min (όχι >10sec) (Class IIa).

Εάν δεν ανιχνευθεί σφυγμός ή εάν οι σφύξεις είναι <60/min με κακή περιφερική κυκλοφορία ή δεν υπάρχουν σημεία ζωής, πρέπει να αρχίσουν οι εξωτερικές θωρακικές συμπιέσεις (μαλλάξεις). Η θέση των συμπιέσεων είναι το κατώτερο ημιμόριο του στέρνου, χωρίς όμως να πιέζεται η ξιφοειδής απόφυση (δεν πρέπει να χάνεται χρόνος για τον προσδιορισμό της θέσης). Λεπτομερέστερα, στο βρέφος οι συμπιέσεις γίνονται στο κάτω τριτημόριο του στέρνου, ένα δάχτυλο κάτω από τη νοητή γραμμή που ενώνει τις θηλές του μαστού (Class IIb), χρησιμοποιώντας το μέσο και τον παράμεσο ή χρησιμοποιώντας την κυκλοτερή τεχνική εφαρμόζοντας πίεση με τους δύο αντίχειρες και με τα υπόλοιπα δάχτυλα αγκαλιάζεται ο θώρακας και υποστηρίζεται η πλάτη (Class IIa) (Εικόνα 9, 10).
 


 

Εικόνα 9: Θωρακικές συμπιέσεις σε βρέφος Εικόνα 10: Θωρακικές συμπιέσεις σε παιδί


Η κυκλοτερής τεχνική προτιμάται, γιατί προάγει καλύτερη αιματική ροή στα στεφανιαία αγγεία και μπορεί να πετύχει μεγαλύτερη συστολική και διαστολική πίεση.

Στο μεγαλύτερο παιδί, χρησιμοποιώντας το δείκτη και το μέσο εντοπίζεται το σημείο άσκησης πίεσης (δύο δάχτυλα πάνω από την ξιφοειδή απόφυση), η οποία εφάρμόζεται με την παλάμη χωρίς τα δάχτυλα (Εικόνα 9).

Δεν υπάρχει διαφοροποίηση όσον αφορά τη χρήση της μιας παλάμης ή και των δύο. Τα παρακάτω χαρακτηριστικά οδηγούν σε αποτελεσματικές μαλλάξεις:

  • «Συμπιέστε δυνατά» ώστε να υποχωρίσει ο θώρακας στο 1/3 με 1/2 της προσθιοπίσθιας διαμέτρου του θώρακα.
  • «Συμπιέστε γρήγορα» με ρυθμό περίπου 100 συμπιέσεις /min.
  • Απελευθερώστε πλήρως τον ασθενή, ώστε να επιτρέπεται αποτελεσματική συμπίεση του θώρακα.
  • Μειώστε στο ελάχιστο τη διακοπή των συμπιέσεων.


Το βάθος των συμπιέσεων είναι 2-3 cm στα νεογνά και τα βρέφη, 3-4 cm σε παιδιά 1-8 ετών και 4-5 cm σε μεγαλύτερα παιδιά ή περίπου το 1/3 της προσθιοπίσθιας διαμέτρου του θώρακα, αλλά πάντα τόσο ώστε να ψηλαφάται περιφερικός σφυγμός για να αιματώνονται τα ζωτικά όργανα. Μετά από κάθε συμπίεση, θα πρέπει ο θώρακας να επαναδιατείνεται πλήρως, ώστε να έχουμε τη βέλτιστη αιματική ροή στην καρδιά (Class IIb).

Η ιδανική σχέση αναπνοών: συμπιέσεων δεν είναι εύκολο να καθορισθεί, αλλά έχει δοθεί έμφαση στα ακόλουθα:

  • Η διακοπή των συμπιέσεων μειώνει τον ρυθμό επαναφοράς της αυτόματης κυκλοφορίας.
  • Ο αερισμός δεν παίζει σπουδαίο ρόλο στα πρώτα λεπτά της ΚΑΡΠΑ σε θύματα με καρδιακή ανακοπή, ενώ σε αναπνευστική ανακοπή ο μειωμένος κατά λεπτό αερισμός φαίνεται ότι επαρκεί να διατηρήσει μια καλή αναλογία αερισμού αιμάτωσης που οφείλεται στην καλή καρδιακή παροχή.
  • Όταν ο διασώστης είναι μόνος του, μία αναλογία 30:2 συμπιέσεις:αναπνοές (αναπνοές με αποτελεσματικό αερισμό) για όλες τις ηλικίες θα μπορούσε να θεωρηθεί ικανοποιητική, αλλά είναι και εύκολη στη μνήμη. Ο κύκλος των 30 συμπιέσεων (Class Inderterminate) θα πρέπει να ακολουθείται από 2 αποτελεσματικές αναπνοές με όσο το δυνατόν μικρότερη παύση των συμπιέσεων (Class IIb).
  • Εάν οι διασώστες είναι δύο και ο αερισμός γίνεται στόμα με στόμα ή με ambu, η σχέση συμπιέσεων προς αναπνοές είναι 15:2. Οι διασώστες θα πρέπει να συγχρονίζονται, ώστε να μη συμπίπτουν οι συμπιέσεις με τον αερισμό.


Εάν ο ασθενής διασωληνωθεί, ο ένας διασώστης θα κάνει συμπιέσεις 100/min χωρίς διακοπή και ο άλλος δίνει 8 -10 αναπνοές/min. Ο δεύτερος διασώστης θα πρέπει να είναι προσεκτικός ώστε να μην υπερβάλλει στον αερισμό.

Δύο ή περισσότεροι διασώστες θα πρέπει να αλλάζουν ρόλο κάθε 2min για να αποφευγχθούν ανεπαρκείς συμπιέσεις λόγω κόπωσης, η δε αλλαγή θα πρέπει να γίνει όσον το δυνατόν γρηγορότερα.
Προσοχή: Οι αγκώνες πρέπει να είναι «κλειδωμένοι» και ο πήχυς με τον βραχίονα σε ευθεία.



Αυτόματος εξωτερικός απινιδωτής

Η χρήση του αυτόματου εξωτερικού απινιδωτή (Α.Ε.Α.) συστήνεται με την έναρξη της ΚΑΡΠΑ, σε αιφνίδιο επεισόδιο ανακοπής με μαρτυρία (π.χ. ένας αθλητής την ώρα της άθλησης). Πολλοί ΑΕΑ μπορούν να ανιχνεύσουν με ακρίβεια κοιλιακή μαρμαρυγή σε παιδιά όλων των ηλικιών και να διαφοροδιαγνώσουν τον απινιδώσιμο ρυθμό με υψηλό βαθμό ευαισθησίας και ειδικότητας.

Ο Α.Ε.Α. μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα σε παιδιά 1-8 ετών. Τα δεδομένα όμως είναι ανεπαρκή για τη χρήση του σε βρέφη <έτους (Class Indeterminate). Οταν χρησιμοποιείται ο ΑΕΑ σε παιδιά 1-8 ετών, θα πρέπει να χρησιμοποιείται το παιδιατρικό σύστημα ελάττωσης της δόσης, το οποίο ελαττώνει την ενέργεια κατά 50% περίπου στα 75 J (Class IIb). Αν δεν είναι διαθέσιμος τέτοιος απινιδωτής, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο κλασσικός ΑΕΑ των ενηλίκων.

Σε πρόσφατες κλινικές μελέτες, τροποποιημένοι ΑΕΑ δίνουν επιπλέον πληροφορίες για τη συχνότητα και το βάθος των συμπιέσεων. Εάν τέτοιες συσκευές γίνουν ευρέως προσιτές, θα μπορούν να καθοδηγούν τους διασώστες σε βελτίωση της εφαρμογής της ΚΑΡΠΑ.

Ο ΑΕΑ τοποθετείται πλέον σε πολλούς δημόσιους χώρους, γιʼ αυτό και συστήνεται η εφαρμογή του εξωνοσοκομειακά στο χώρο του συμβάντος.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Berg MD, Schexnayder SM, Chameides L, et al. Part 13: pediatric basic life support: 2010 American Heart Associaon Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitaon and Emergency Cardiovascular Care. Circulaon 2010;122:S862–75.
2. Berg MD, Schexnayder SM, Chameides L, et al. Pediatric basic life support: 2010 American Heart Associaon Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitaon and Emergency Cardiovascular Care. Pediatrics 2010;126:e1345–60.
3. Kleinman ME, de Caen AR, Chameides L, et al. Pediatric basic and advanced life support: 2010 Internaonal Consensus on Cardiopulmonary Resuscitaon and Emergency Cardiovascular Care Science with Treatment Recommendaons. Pediatrics 2010;126:e1261–318.
4. Kleinman ME, de Caen AR, Chameides L, et al. Part 10: pediatric basic and advanced life support: 2010 Internaonal Consensus on Cardiopulmonary Resuscitaon and Emergency Cardiovascular Care Science With Treatment Recommendaons. Circulaon 2010;122: S466–515.
5. Pediatric Basic and Advanced Life Support From the 2005 Internaonal Consensus Conference on Cardiopulmonary Resuscitaon and Emergency Cardiovascular Care Science With Treatment Recommendaons, hosted by the American Heart Associaon in Dallas, Texas, January 23–30, 2005. (Circulaon. 2005;112:III-73– III-90.)

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ