ΠΙΣΩ
Ηθικά Διλήμματα στη Μ.Ε.Θ.
Γιώργος Ιωαννίδης
Εντατικολόγος - Αναισθησιολόγος

Η πρόοδος που σημειώθηκε τα τελευταία 20 χρόνια στην υποστήριξη βαρέως πασχόντων, η παράλληλη βελτίωση της τεχνολογικής υποδομής και η επέκταση των Μ.Ε.Θ. (Μονάδων Εντατικής Θεραπείας) σε δημόσια και ιδιωτικά νοσοκομεία συνέβαλε σημαντικά στην καλυτέρευση της ποιότητας και του εύρους των προσφερομένων υπηρεσιών, καθώς και στη μείωση της θνητότητας. Η επέκταση των δυνατοτήτων της Μ.Ε.Θ. δημιούργησε όμως και ζητήματα ηθικής και δεοντολογικής φύσεως, που παλαιότερα δεν μας απασχολούσαν: την υποστήριξη ασθενών σε τελικό στάδιο χρονίας νόσου, την υποστήριξη των υπερηλίκων, τον εγκεφαλικό θάνατο.

Μια χρόνια ασθένεια, μετά τη διαδρομή του πλήρους κύκλου της, μπορεί να φτάσει να απειλήσει τη ζωή των αρρώστων μας. Η καρδιακή ανεπάρκεια, τα κακοήθη νοσήματα, οι μεγάλες δυσλειτουργίες του νευρικού συστήματος, θα γίνουν κάποτε δυνητικό αίτιο θανάτου. Θα γίνει εισαγωγή στη Μ.Ε.Θ. τέτοιων αρρώστων, που για χρόνια δίνουν τη μάχη τους να κρατηθούν στη ζωή; Μήπως η Μ.Ε.Θ. θα παρατείνει για μικρό χρονικό διάστημα την επιβίωσή τους, χωρίς άλλο όφελος; Ποιος θα επωμιστεί τον ψυχολογικό φόρτο ή το οικονομικό κόστος μιας νοσηλείας που μπορεί τελικά να είναι ανέλπιδη;

Η απόφασή μας πρέπει να βασίζεται σε εξατομικευμένη συναγωγή συμπερασμάτων, που αρχικά θα στηρίζονται στα ιατρικά δεδομένα της ασθένειας:

  1. Αν έχουν εξαντληθεί οι ιατρικές δυνατότητες στην αντιμετώπιση της νόσου, συμβατικές ή επιθετικές. Παραδείγματος χάριν, μια ριζική εγχείρηση, η χρήση προχωρημένων συσκευών υποβοήθησης κλπ.
  2. Αν υπάρχει πιθανότητα υποστροφής μιας οξείας επιδείνωσης σε έδαφος μιας χρονίας νόσου. Παραδείγματος χάριν, η θεραπεία μιας πνευμονίας σε ανοσοκατασταλμένο από τη χημειοθεραπεία ασθενή.
  3. Αν υπάρχει προσδοκία για ποιοτική επιβίωση, αν δηλαδή ο ασθενής μετά την προσφορά υπηρεσιών στη Μ.Ε.Θ. και με αποκατεστημένο - υποτίθεται - το οξύ πρόβλημα θα έχει περιθώρια να ζήσει αξιοπρεπώς, χωρίς εξαρτήσεις από μηχανήματα ή μακρόχρονη νοσηλεία στη Μ.Ε.Θ., που θα συντηρούν μόνο σε αξιοθρήνητη μορφή έναν ασθενή χωρίς προοπτική. Το προσδόκιμο της επιβίωσης θα καθοριστεί από το θεράποντα γιατρό με βάση την ιατρική του εμπειρία και τις στοιχειοθετημένες με αποδείξεις γνώσεις του (evidence based medicine). Εδώ η συνεργασία μεταξύ θεράποντος και γιατρών Μ.Ε.Θ. είναι προϋπόθεση για να γίνει σαφής ο στόχος της νοσηλείας και να καθοριστεί ένα στοιχειώδες σχέδιο δράσης.


Τα ιατρικά δεδομένα όμως δεν αρκούν. Η εισαγωγή ενός αρρώστου τελικού σταδίου στη Μ.Ε.Θ. δεν θα πρέπει να γίνεται χωρίς λεπτομερή συζήτηση με τον ίδιο - στο μέτρο του δυνατού - και με το συγγενικό του περιβάλλον. Συχνά δεν υπάρχει πλήρης εικόνα της διαδρομής μιας νόσου, είτε λόγω κακής ενημερώσεως είτε λόγω μη αποδοχής, ηθελημένης ή αθέλητης, του γεγονότος του επικείμενου θανάτου. Αν και ο ασθενής «δικαιούται να μην ξέρει», δεν υπάρχουν περιθώρια άγνοιας για την οικογένεια. Πριν την εισαγωγή στη Μ.Ε.Θ. θα πρέπει να γίνουν σαφή από τον θεράποντα γιατρό – αν δεν έχουν ήδη γίνει προ πολλού - συγκεκριμένα θέματα:

  • Το προσδόκιμο της επιβίωσης.
  • Η εξάντληση ή μη των ιατρικών δυνατοτήτων.
  • Οι πραγματικές και όχι οι επιθυμητές εξελίξεις.

Δε θα πρέπει να γίνουν παρανοήσεις για τη δυνατότητα της Μ.Ε.Θ. σε τέτοιους αρρώστους. Αντίθετα θα πρέπει να επεξηγούνται το πεπερασμένο της ιατρικής προσπάθειας και το εύκολο της παραφθοράς της σε ματαιοπονία. Επίσης δε θα πρέπει να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η Μ.Ε.Θ. είναι ο χώρος όπου εισάγονται όσοι πρόκειται να εγκαταλείψουν τη ζωή. Η εισαγωγή στη Μ.Ε.Θ. δεν είναι η δυνατότητα να μη συμμετέχουν οι συγγενείς στο γεγονός του θανάτου του δικού τους ανθρώπου, σαν να είναι κάτι που πρέπει να απωθηθεί ή να μη μας αγγίξει σαν ανθρώπινες υπάρξεις. Η σαφής εικόνα των δεδομένων αυτών θα ισορροπήσει τις προσδοκίες στον άξονα του εφικτού, θα δώσει χρόνο προετοιμασίας, θα κάνει αποδεκτό το θάνατο σαν φυσικό όριο του ανθρωπίνως δυνατού.

Η εμπειρία έχει δείξει ότι η επαρκής ενημέρωση ασθενών και συγγενών κάνει λιγότερο δύσκολη την απόφαση. Αν η ατμόσφαιρα επικοινωνίας και ειλικρίνειας μεταξύ γιατρών και οικογένειας συναντήσει την έντιμη αναγνώριση των ιατρικών δυνατοτήτων, τότε η απόφασή μας θα είναι προς όφελος του ασθενούς, της οικογένειας και της ιατρικής ομάδας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ