ΠΙΣΩ
Η Χημειοθεραπεία στην Αντιμετώπιση του Καρκίνου
Αθανάσιος Φάσσας
Ογκολόγος

H χημειοθεραπεία (σε αντίθεση με τη χειρουργική εκτομή και την ακτινοβολία) αποτελεί συστηματική θεραπεία των νεοπλασμάτων, δηλαδή έχει πρόσβαση μέσω της κυκλοφορίας του αίματος στα καρκινικά κύτταρα οπουδήποτε στον οργανισμό με εξαίρεση τα ανοσολογικώς προνομιακά όργανα, όπως ο εγκέφαλος και οι όρχεις. Από την πρώτη εφαρμογή της το 1942, εκατοντάδες χιλιάδες χημικές και βιολογικές ουσίες έχουν δοκιμασθεί στην έρευνα του καρκίνου. Συγκριτικά ελάχιστες από τις ουσίες αυτές δοκιμάζονται σε πειραματόζωα και ακόμα λιγότερες έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές και ασφαλείς για τη χορήγησή τους σε ασθενείς.

Μια αποτελεσματική χημειοθεραπεία πληροί ορισμένα χαρακτηριστικά. Το φάρμακο, αφού φθάσει στα καρκινικά κύτταρα, πρέπει να είναι ικανό να εισέλθει σε αυτά και να παραμείνει εκεί για εύλογο χρονικό διάστημα. Κυρίως όμως, τα κύτταρα πρέπει να είναι ευαίσθητα στη δράση του φαρμάκου πριν αναπτύξουν αντίσταση και ο ασθενής να είναι σε θέση να ανεχθεί την τοξικότητα της θεραπείας.

Χημειοθεραπεία χορηγείται α) για την ίαση ορισμένων καρκίνων όπως πολλοί παιδιατρικοί όγκοι (Wilms και Ewings όγκοι, οξεία λεμφοβλαστικη λευχαιμία, μη Hodgkin λέμφωμα) και μερικοί όγκοι των ενηλίκων (Hodgkin και μη Hodgkin λεμφώματα, οξεία λευχαιμία, καρκίνος όρχεων), β) για την ανακούφιση συμπτωμάτων σε ασθενείς με μεταστατικό καρκίνωμα (χρόνια λεμφογενής λευχαιμία, προστάτης, κλπ), γ) για την ελάττωση της πιθανότητας υποτροπής μετά από χειρουργική εκτομή και την επακόλουθη βελτίωση του προσδόκιμου επιβίωσης (μαστός, παχύ έντερο, οστεογενές σάρκωμα, κλπ), δ) για την εκτέλεση λιγότερο ακρωτηριαστικών επεμβάσεων σε πάσχοντα όργανα όπως ο λάρυγγας, ο οισοφάγος, ο μαστός κλπ, οπότε χημειοθεραπεία χορηγείται συνήθως με ακτινοβολία για τη «σωτηρία» του οργάνου.

Ιδιαίτερα θα σταθώ στη χορήγηση χημειοθεραπείας ως «επικουρικής» θεραπείας (ένδειξη γ). Παρά το γεγονός ότι σε καρκίνους φαινομενικά εντοπισμένους (παχύ έντερο, μαστός) δεν υπάρχει ένδειξη εναπομένουσας νόσου μετά τη χειρουργική εκτομή, η υψηλή πιθανότητα υποτροπής, η αδυναμία μας να «διακρίνουμε» τους ασθενείς που θα ιαθούν μόνο με τη χειρουργική θεραπεία και η αποτυχία να θεραπεύσουμε τη νόσο μετά από υποτροπή δικαιολογούν τη χορήγηση χημειοθεραπείας σχεδόν αμέσως μετά την επούλωση του χειρουργικού τραύματος σε όλους τους ασθενείς. Η συνειδητοποίηση εξάλλου του γεγονότος ότι ο καρκίνος του μαστού αποτελεί εξ αρχής νόσο συστηματική οδήγησε στην καθολική εφαρμογή της χημειοθεραπείας (και της ορμονοθεραπείας, άλλης συστηματικής θεραπείας) νωρίς στην πορεία της νόσου και στην παράλληλη εγκατάλειψη της ακρωτηριαστικής μαστεκτομής προς «όφελος» πολύ ηπιότερων χειρουργικών επεμβάσεων.

Η χημειοθεραπεία πρέπει να χορηγείται από ειδικούς γιατρούς (ογκολόγους) που είναι γνώστες των ανεπιθύμητων ενεργειών των φαρμάκων και φυσικά μετά από λεπτομερή συζήτηση με τον ασθενή που ενημερώνεται για αυτές αλλά και κυρίως για τα αναμενόμενα οφέλη από τη θεραπεία και τους σχετικούς περιορισμούς της. Ίσως ο πιο σημαντικός από τους περιορισμούς αυτούς είναι η λειτουργική κατάσταση του ασθενούς (ικανότητα για εργασία, χρονικό διάστημα της ημέρας που περνά στο κρεβάτι εξαιτίας κόπωσης, δύσπνοιας, πόνου, κλπ). Σε περίπτωση βαρείας καταβολής που δεν οφείλεται σε εύκολα αναστρέψιμη βλάβη (ειδικά σε καρκίνους που απαντούν γρήγορα στη χημειοθεραπεία) ίσως η χορήγηση της θεραπείας να αποτελεί κακή υπηρεσία προς τον ασθενή. Γενικές ανεπιθύμητες ενέργειες πολλών φαρμάκων είναι η μυελοτοξικότητα (χαμηλά λευκά αιμοσφαίρια, αναιμία και χαμηλά αιμοπετάλια), η αλωπεκία (απώλεια μαλλιών) και η τοξικότητα από το γαστρεντερικό (ναυτία, εμετός, διάρροια).

Η συνεχής αύξηση της γνώσης σχετικά με τους γενετικούς μηχανισμούς του καρκίνου έχει οδηγήσει σε μια έκρηξη παραγωγής νέων φαρμάκων, τα οποία σε αντίθεση με τα κλασσικά χημειοθεραπευτικά είναι πολύ πιο ειδικά στη δράση τους καθώς αναγνωρίζουν «στόχους» που εκφράζονται μόνο στα καρκινικά κύτταρα. Ήδη οι πρώτοι καρποί αυτής της έρευνας διαφαίνονται κλινικά με αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης σε πολλούς καρκίνους. Βάσιμα ελπίζεται ότι ο καρκίνος θα μετατραπεί σε μια χρόνια νόσο, όπως π.χ. ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση κλπ, με σημαντικά μικρότερο κόστος σε ανθρώπινες ζωές.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ