ΠΙΣΩ
Ειδικές Εκπαιδευτικές ανάγκες στη Σύγχρονη Εποχή
Δρ Ζωή Θεοδωρίδου
Ειδική Παιδαγωγός

Τι είναι οι ειδικές ανάγκες;
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η αναπηρία είναι ένας όρος-ομπρέλα που αναφέρεται σε προβλήματα στη δομή ή τη λειτουργία του σώματος, σε περιορισμούς στις δραστηριότητες του ατόμου με τη μορφή δυσκολιών στην υλοποίηση ενός καθήκοντος ή μίας ενέργειας και σε εμπόδια που συναντά στη συμμετοχή του σε καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Επομένως, η αναπηρία αντικατοπτρίζει την αλληλεπίδραση του ατόμου που τη φέρει και της κοινωνίας στην οποία ζει. Μία τέτοια αναπηρία επιφέρει ειδικές ανάγκες, δηλαδή την επιταγή ειδικής ιατρικής, παραϊατρικής, ψυχολογικής και εκπαιδευτικής αντιμετώπισης των συνθηκών που διαμορφώνονται στη ζωή του ατόμου.

Πού οφείλονται οι ειδικές ανάγκες;
Οι ειδικές ανάγκες οφείλονται σε τρεις ευρείες ομάδες παραγόντων:
Α. Σε προγεννητικούς παράγοντες (π.χ. κληρονομικότητα, χρωμοσωμικές ανωμαλίες, κ.ά.)
Β. Σε περιγεννητικούς παράγοντες (ανοξία, προωρότητα, κ.ά.)
Γ. Σε μεταγεννητικούς παράγοντες (λοιμώξεις, τραύματα, ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, κ.ά.)

Τι είναι οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και πόσο συχνά εμφανίζονται;
Στο πεδίο της Εκπαίδευσης, με τον όρο ειδικές ανάγκες αναφερόμαστε σε μία ανομοιογενή ομάδα διαταραχών που εκδηλώνεται κυρίως με προβλήματα στη μάθηση και τη συμπεριφορά. Διαταραχές που ευθύνονται για τέτοιου είδους δυσκολίες είναι η δυσλεξία, η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα, ο αυτισμός και το σύνδρομο Άσπεργκερ, η νοητική καθυστέρηση, οι συναισθηματικές διαταραχές, οι αισθητηριακές διαταραχές (προβλήματα όρασης και προβλήματα ακοής), τα προβλήματα λόγου και ομιλίας, οι κινητικές αναπηρίες και οι πολλαπλές αναπηρίες. Συνολικά, το 20% του μαθητικού πληθυσμού, δηλαδή ένας στους πέντε μαθητές, αντιμετωπίζει κάποιου είδους ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Πώς ανιχνεύονται οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες;
Παρά την υψηλότατη συχνότητα εμφάνισής τους, πολλές φορές οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μένουν αδιάγνωστες, με σοβαρές συνέπειες στη σχολική πρόοδο του παιδιού, στο ψυχο-συναισθηματικό προφίλ του, καθώς επίσης και στα δυναμικά ολόκληρης της οικογένειας. Η έγκαιρη διάγνωση ενός προβλήματος που θα οδηγήσει στην ολοκληρωμένη αντιμετώπιση και στην παροχή κατάλληλων εκπαιδευτικών ευκαιριών υψηλής ποιότητας διασφαλίζει τις καλύτερες προοπτικές για το μέλλον του παιδιού και της οικογένειάς του. Έτσι, οι γονείς θα πρέπει να βρίσκονται σε επαγρύπνηση και να μην υποτιμούν σημάδια που μπορεί να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου.

Παρακάτω παρουσιάζονται ορισμένες δεξιότητες, τα «αναπτυξιακά ορόσημα», και οι ηλικίες στις οποίες αναμένεται να έχουν κατακτηθεί:



Με την έναρξη της σχολικής ζωής του παιδιού, τα σημάδια που θα πρέπει να ανησυχήσουν τους γονείς είναι τα παρακάτω:

Α. Στην προσαρμογή στη ρουτίνα του σχολείου:

  • Δυσκολεύεται να αποχωριστεί τους γονείς.
  • Δυσκολεύεται να ακολουθήσει το πρόγραμμα του σχολείου.
  • Δυσκολεύεται στην οργάνωση και τακτοποίηση των προσωπικών του αντικειμένων.
  • Δυσκολεύεται στη δημιουργία σχέσεων με τους συνομηλίκους.
  • Διασπάται εύκολα η προσοχή του.
  • Κουράζεται εύκολα.
  • Παραιτείται από μία δραστηριότητα ή διακόπτει μία δραστηριότητα για να περάσει σε μία άλλη.

 


Β. Στις ακαδημαϊκές δεξιότητες:



Πώς αντιμετωπίζονται οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες;
Πολλές φορές, οι ειδικές ανάγκες συνοδεύουν το παιδί σε ολόκληρη τη ζωή του. Άλλες φορές αντιμετωπίζονται πιο εύκολα και άλλες πιο δύσκολα. Ο στόχος σε κάθε περίπτωση είναι η ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού και η μέγιστη δυνατή συμμετοχή του σε όλα τα περιβάλλοντα. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, θα πρέπει να διασφαλιστεί η παροχή κατάλληλων εκπαιδευτικών ευκαιριών . Αυτό προϋποθέτει ότι η οικογένεια γνωρίζει καλά τι συμβαίνει στο παιδί της και – έχοντας επίγνωση των δυνατοτήτων και των αδυναμιών του – το υποστηρίζει με κάθε τρόπο και διεκδικεί την καλύτερη εκπαίδευση για αυτό. Η εκπαίδευση ενός παιδιού με ειδικές ανάγκες, ήπιες ή πιο σοβαρές, θα πρέπει να βασίζεται στο Εξατομικευμένο Πρόγραμμα Εκπαίδευσης (Ε.Π.Ε.). Το Ε.Π.Ε. περιλαμβάνει την εκπαιδευτική αξιολόγηση του παιδιού και με βάση αυτήν περιγράφει τις εκπαιδευτικές προσεγγίσεις, τα εκπαιδευτικά βοηθήματα, τα τεχνολογικά προϊόντα ή τις υπηρεσίες που μπορούν να υποστηρίξουν και να διευκολύνουν τη μάθηση σε κάθε παιδί με αναπηρία και με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, προσδιορίζοντας συγκεκριμένους στόχους που θα συμβάλουν στην ολόπλευρη ανάπτυξή του. Η μάθηση μπορεί να αφορά τις ακαδημαϊκές, τις κοινωνικές δεξιότητες και τις δεξιότητες παιχνιδιού, τις δεξιότητες επικοινωνίας, τις κινητικές δεξιότητες, τις δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης και τις δεξιότητες καθημερινής διαβίωσης.

Επομένως, η πρώτη φάση της διαδικασίας του Ε.Π.Ε. είναι αφιερωμένη στην εκτίμηση της κατάστασης του παιδιού, την πολύπλευρη αξιολόγησή του και τον ορισμό των στόχων. Οι στόχοι αυτοί θα πρέπει να είναι μετρήσιμοι, ώστε να αξιολογείται η πρόοδος του παιδιού και η αποτελεσματικότητα του προγράμματος, και λειτουργικοί, ώστε να προετοιμάζουν το άτομο να λειτουργεί παραγωγικά και ανεξάρτητα στο σχολικό, το οικογενειακό, το κοινωνικό, και το επαγγελματικό περιβάλλον. Κάθε Ε.Π.Ε. είναι μοναδικό, διότι καταρτίζεται για να καλύψει αποκλειστικά τις ανάγκες ενός συγκεκριμένου παιδιού και της οικογένειάς του. Στη δεύτερη φάση, ακολουθεί η υλοποίηση του προγράμματος η οποία απαιτεί τη συμμετοχή και την υποστήριξη όλων των ατόμων που παίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή του παιδιού. Τέλος, στην τρίτη φάση, αξιολογείται η πρόοδος του παιδιού και αποτιμούνται τα αποτελέσματα της παρέμβασης για να επαναπροσδιοριστούν οι στόχοι και να καθοριστούν τα επόμενα βήματα.

Η συστηματική, πολύπλευρη και στοχευμένη αντιμετώπιση των δυσκολιών του παιδιού με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες αποτελεί τη μόνη εγγύηση για την πρόοδό του. Η διαδικασία αυτή καθιστά εφικτό τον τελικό στόχο που συνίσταται στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του παιδιού με ειδικές ανάγκες και της οικογένειάς του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΣ ΤΕΥΧΟΣ